Sentetik tutkallar

Mobilya ve dekorasyon ile ilgili paylaşımları yapabilirsiniz..

Moderatör: Alıntı

Kullanıcı avatarı
ToMCaT
Mesajlar: 916
Kayıt: 25 Kas 2016, 17:48
Konum: Bursa
İletişim:

Sentetik tutkallar

Mesaj: # 2305Mesaj ToMCaT
09 May 2021, 16:46

4.2.1. Sıcakta katılaşan ( termoset ) tutkallar
Birinci gruptakiler ( sıcakta katılaşanlar ) bir katalizör veya ısı yardımı ile belli bir sürede katı, yanmaz ve çözünmez bir duruma girmektedir. Bir defa sertleştikten sonra da reaksiyonun geri dönüşü olmamaktadır.
4.2.1.1. Rezorsin-Formaldehit tutkalı
Rezorsin-Formaldehit tutkalı: iki kimyasal başlangıç maddesinden üretilmektedir. Rezorsin kırmızı kahve renkli pullar biçiminde bir maddedir. Formaldehid ise suda çözünmüş haldedir. ( Formaldehid’in sudaki çözeltisine Formalın adı verilen bir gazdır. Rezorsinin Formaldehitle reaksiyonunun tamamlanması ile reçinemsi, dayanıklı bir ürüne dönüşür. Tam sertleşmiş tutkal ). Üretim sırasında katılan Formaldehid miktarı reaksiyonun sonuna kadar gitmesini sağlayacak miktarda değildir. Kullanımdan önce tutkalın karıştırılması basitçe reaksiyonu tamamlayacak olan Formaldehitin ilave edilmesinden ibarettir. Sonunda oluşan rezorsin reçinesi, koyu amber renkli, şurup kıvamında, suda veya alkolde disperzleşen, 21 0C’deki viskozitesi 1000 sentipuasın altında ve reçine katı maddesi % 50-65 kadar olan bir reçinedir.
Kondenzasyon olayı pH: 3,5-4,5 arasında yavaş yavaş yürür, alkali veya asit ortamda ise hızlanır. Nötr ortamda rezorsin reçinesi en stabil durumdadır. Daha sonra dayanıklı olduğu kuvvetli asit ( okzal, sirke, limon asidi ) ve alkali ( etanol amin veya trietanolamin ) de sertleşir.
Rezorsin karışımı reçinenin sertleştiricisi ile karıştırılmasından sonra egzotermik bir reaksiyona yöneliktir. Büyük miktarlarda çalışma durumunda karıştırıcı ve yayıcılar için su soğutmalı tipte kaplar kullanılmalıdır. Reçinenin katalizörü ile karıştırılmadan evvel soğutulmuş olması da karışımın soğuk kalmasına ve böylece tutkalın kullanma zamanının uzatılmasına yardımcı olur. Diğer taraftan çok soğuk reçine, kimyasal reaksiyonun uygun sertleşme için çok yavaş yürümesine neden olduğundan kullanılmamalıdır. Bu tür tutkallar kullanılırken bu nedenle yapımcısının önerilerine dikkatle uyulmalıdır.
Sıvı halde reçine, sertleştiricisinin katılması ile kimyasal reaksiyon başlar ve belli bir süre sonra geri dönüşü olmayan sert çözülmez bir duruma girer. Karıştırma işleminden sonra tutkalın sertleşmeden kalabildiği süre, kullanma süresidir. Birçok karışım 21 0C de 1 ile 6 saatlik bir çalışma süresi vermektedir. Çalışma sıcaklığı daha yüksekse çalışma süresi maddeten kısalır. Erken katılaşmayı önlemek üzere karışımı soğuk tutmak üzere tedbir alınması zorunlu bulunmaktadır. Rezorsin tutkalları genellikle ortalama oda sıcaklığında katılaşmak üzere formüle edilmektedir. Bununla beraber bazı uygulamalarda soğuk yada sıcak katılaşma şartları için modifiye edilebilirler.
Tutkalın bağlayıcı fonksiyonu ahşabın rutubetinin % 12 ile 18 arasında bulunması durumunda gerçekleşmektedir. Bununla beraber tamamen dahili kullanıma yönelik malzemenin yapıştırılmasında ve kontrollü fabrika şartlarında, ahşap rutubetinin % 6 ile 12 arasında çok iyi bağlanma sağlanabilmektedir.
Rezorsin sistemi ile yapılan birleştirmeler, yapışma hattında yeterli bir katılaşma süresi vermek amacı ile birkaç saat basınç uygulanmalıdır. Bir kural olarak oda içi yada normal birleştirme hattı sıcaklığı şartlarında 4 ile 16 saatlik bir katılaşma süresi gerekli olmaktadır. Birleşme, katkı sıcaklığının yüksek tutulması durumunda yapıştırma hacmine bağlı olarak katılaşma süresi dakikalarla ifade edilecek derecede azaltılabilmektedir. Aksine olarak düşük sıcaklık derecesinde katılaşma süresinin normalden birkaç saat fazla tutulması zorunlu olmaktadır.
Fabrikasyon işlemlerinde basınç, hidrolik presler, işkence, havali kelepçe ve özel kıskaçlar yardımı ile sağlanabilir. İnşaat alanında ise yapıştırma işlemleri için gerekli basınç çivi, vida gibi mekanik vasıtalarla sağlanabilmektedir.
Rezorsin tutkalları iklim şartları ve kimyasal etkilere dayanıklı, sudan etkilenmeyen bir bağlama sağladığı gibi böcek ve mikroorganizmalara karşı da dayanıklı durumdadır. Bunlar, oda sıcaklığı veya vasat sıcaklıkta katılaştıkları takdirde bu performansı sağlayabilen birkaç tutkaldan biridir.
Yapıştırma işleminden önce birleştirilecek ahşap yüzeyinin hazırlanması en iyi şekliyle yapılmalıdır. Bu işlem genellikle, yeterli yapışmayı engelleyecek yabancı maddelerin uzaklaştırılması için yapıştırma yüzeyinin kısa bir süre evvel zımpara veya planya ile temizlenerek tamamlanmalıdır. Tutkal üreticisinin önerilerine burada da kesin olarak uyulmalıdır.
Rezorsin tutkalları yapıştırma yüzeyine çeşitli şekillerde uygulanabilir. Tutkal bir fabrikada kullanıldığı zaman yüzeyi kanallı ve silindirik yayma düzeni yardımı ile hassas ve kolay bir uygulama sağlanabilmektedir. Bazı tabakalı kereste üreten fabrikalarda silindirik yayıcı vasıtası ile püskürtme düzeni kullanılarak tutkallama yapılmaktadır.
İnşaat alanında bu tutkalı kullanmak için daha çok sık bir kıl fırça veya boyacı silindiri yeterli olmaktadır. Yapıştırılacak malzemenin rutubeti de kontrol edilmeli ve ayarlanmalıdır.
Rezorsin tutkalları, gergin paneller, kontrplak konstrüksiyon kirişler ve hatta geçmeli birleştirmeler gibi yapı bölümlerinde, tabakalı ahşap malzeme yapımında kullanılmaktadır. Rezorsin tutkalları keza yapı alanındaki kutu, kiriş ve çatı makaslarında yeterli çevre sıcaklığı varsa ve yeterli basınç uygulamak suretiyle kullanılmaktadır. Rezorsin böcek, mantar veya aleve karşı emprenye edilmiş ahşabın birleştirilmesinde de etkili bir biçimde kullanılabilir.
Ticari olarak üç çeşit rezorsin formülü bulmak mümkündür. Birincisi rezorsin ve Formaldehitin değişmemiş halde kullanıldığı doğrudan veya modifiye olmamış Rezorsin-Formaldehid tutkalıdır. İkincisi tasarruf amacı ile Rezorsin-Formaldehid tutkalının ucuz tipte az miktarda fenol katıldığı kombinasyondur. Üçüncüsünde ise bir fenol rezorsin ürünü olup, esas olarak ekonomi sağlamak amacıyla tutkal sistemine daha büyük ölçüde fenolün katıldığı tiptir. Genel olarak fenol miktarının katıldığı oranda yeterli sertleştirme sıcaklığının da arttırılması gerekmektedir.
Her üç tipteki reçinede ticari olarak şurup şeklinde sıvı halde satılmaktadır. Çoğunlukla fıçılar halinde olmakla birlikte istenirse dökme olarak da sağlanabilmektedir. Sıvı haldeki bu reçineler 21 0C sıcaklıkta tutulduğu takdirde uzun süre saklanabilmektedir. Sadece rezorsin tipindekiler fevkalade dayanıklı olup bir
yıldan fazla bozulmadan kalabilmektedir. Fenollü tipler ise yine dayanıklı olmakla birlikte 21 0C de 3-9 ay saklanabilmektedir.
Rezorsin tutkalı normal olarak iki komponentli olarak, sıvı rezorsin reçinesi ve toz haldeki sertleştirici ile birlikte satılmaktadır. Sertleştirici, genellikle kahve renkli, kolay akan bir toz halinde ve Formaldehid içeren bileşimi nedeni ile batıcı kokulu bir maddedir.
Avantajlar; rezorsin oda veya ortam şartlarında sertleşerek su geçirmez, dayanıklı bir birleştirme sağlar, çok gerilmeli birleştirmelerde bile fevkalade iyi bağlanmayı sürdürür, kolayca hazırlanabilir çünkü sadece iki bileşenden oluşmuştur ve kimyasal işlem görmüş ağaç malzemede de kullanılabilir.
Dezavantajları; en az sertleşmeyi gerçekleştirmek için bile uzunca bir süre basınç uygulanma zorunluluğu, birçok kritik uygulamalarda minimum sertleşme sıcaklığı olarak 21 0C de çalışma, bazı kullanımlarda göze batan koyu renkli birleşme hattı vermesi, fiyatının nispeten yüksek oluşu ve değişikliğe imkan vermeyen formülü sayılabilir.
Ticari olarak örnek verilirse; Kauresin 440 ( BASF ), Aerodu 185 ve 187 (CIBA) vb. söylenebilir [7].
4.2.1.2. Fenol-Formaldehid tutkalı
Bu tip tutkallar, polikondenzasyon yoluyla ilk olarak elde edilen ve teknikte kullanılan sentetik bir tutkal çeşidi olarak tanınmaktadır. Fenol-Formaldehid tutkalının elde edilişinde fenol ve fenolün türevleri olan m-kresol, kısmen Xylenol ve Resorcin de kullanılabilmektedir.
Fenol ve türevleri taş kömüründe bulunmakta olup, bu ana maddeden elde edilmektedir. Bununla beraber fenol, endüstriyel ölçüde diğer yöntemlerle de sentetik olarak üretilebilmektedir. Fenol-Formaldehid tutkalları meydana geliş ve kullanış durumlarına göre 4 tipe ayrılmaktadır.
a-) Novolak : Adı verilen fenol reçinesi gerek eriyebilmekte, gerekse organik çözücülerde çözeltilebilmekte ve bu özelliğini, kullanılmadan uzun zaman muhafaza edebilmektedir. Bu tip fenol reçinesi, fenol ve Formaldehitin asidik katalizatörler yardımı ile kondanse edilmesi suretiyle elde edilmektedir. Novolak’a kullanılacağı zaman Para Formaldehid katılmaktadır.
b-) Resol Fenol Reçinesi : Alçak kondenzasyon derecesine sahip olan bir tutkal tipi olup, organik çözücülerde çözeltilebilmekte ve fakat Novolak’ın aksine termik bir işlemde ve daha çok soğukta derişik asitler katıldığı zaman sertleşmekte ve erimeyen, çözeltilemeyen bir reçine haline dönüşmektedir.
c-) Resitol : Organik çözücülerde tam bir şekilde çözeltilememekte ve daha ziyade şişmekte, ısıtıldığı zaman da erimeyerek ancak yumuşak bir duruma gelmektedir. Bu bakımdan resitol, resol ile resit arasında yer almaktadır.
d-) Resit : Yüksek moleküllü bir fenol reçinesi olup, organik çözücülerde çözeltilememekte, şişmemekte ve erimemektedir. Bu bakımdan resit, tamamen sertleşmiş olan bir tutkal tipidir [2].
Sıvı haldeki fenol reçinesi, sarı, kahve, kırmızı-kahve veya koyu kırmızı renklerde olabilir. Viskozitesi, 100 ile 15000 cP arasında değişir. Suda çözünen ve alkali ile oluşturulmuş fenol reçinesi tipi takriben % 50 kadar, çözücülerde çözünen tip reçine ise % 50-70 kadar katı madde içerir. Emülsiyon tipinde üretilen tipinin pek pratik değeri yoktur. Bu nedenle, büyük ölçüde fenol reçinesi tutkal filmi ve yüzey kaplama folyosu halinde kullanılır.
Fenol reçinesinin kondanse olmamış sıvı haline (Resol) denir. Bu fenol alkolünün kristalleşebilir durumunun aksine reçinemsi karakteri ifade etmektedir. Reçine Latince Resina kelimesinden gelmektedir. Sıvı halde iken ısı yada asit etkisi ile sertleşen reçine bu defa ( Resit ) olarak adlandırılmaktadır. Ağ dokusu oluşturan bu makro molekülün üç boyutlu yapısı artık bozulmaz durum almaktadır. Bu duruma gelen reçine artık sıcaklığın yükselmesi ile yumuşamaz, erimez bir durum alır ve daha fazla ısıtılmakla kırılgan bir hal alır ve nihayet kömürleşir. Resol ve Resit durumları arasındaki bir aşamada reçine Resitol adını alır, yumuşak ve termoplastik bir nitelik kazanır. Ancak organik çözücülerde çözünemez. Sertleşmenin bu kademeleri arasında kesin bir sınır koymak mümkün değildir, zira kondenzasyon olayı süreklidir. Suda çözünen alkalen fenol reçinesi sadece ısıtmakla sertleşir ve herhangi bir sertleştiriciye lüzum göstermez.
Sıcak tutkallama için gerekli sıcaklık derecesi ab tipi fenol reçinesi için 135-155 0C yi bulmaktadır. Böylece bu tip reçinenin sertleşmesi için bir ısıtma alt sınırı mevcuttur. doğru olarak sertleştirilmiş fenol reçinesi sınırsız derecede kaynatmaya dayanıklı olmaktadır. fenol reçinesinin sertleşmesi kesin olarak bir noktada kalmadığından değişik ısıtma derecelerinde farklı sonuçlar vermektedir.
Yüksek sıcaklıkta son derece ince akışkan durumuna girdikleri için bunu önlemek üzere ceviz kabuğu veya mantar unu gibi maddelerle yoğunlaştırılması gerekebilir. Bu maddeler çok geniş iç yüzeye sahip olduğundan asorben özellik göstererek tutkalın ek yerlerinden taşmasını önlemek üzere kullanılabilir. Öğütülmelerinde 300 meshlik tane büyüklüğü aranır. İlave edilmeleri reçinenin reolojik niteliklerini etkiler ve viskozitesini artırırlar. Viskozitenin düzenlenmesi için % 10-20 oranında ilave edilmeleri ile ağdalı durumdaki reçinenin aynı miktardaki suyu bağlama etkisi yapmaktadır.
Fenol reçineleri katılaşmış durumda kaynar suya hudutsuz derecede dayanıklıdır. Özellikle kontrplak yapımında kullanılmış tutkalın sıra ile 4 saat kaynatılıp 60 0C de 16 saat kurutulması ve tekrar 4 saat kaynatılma denemelerine dayandığı gibi daha çok kış şartlarında da başarı ile dayandığı saptanmıştır.
Kaynar su dışında asit, seyreltik alkali, yağ ve organik çözücülere dayanan fenolik tutkallar hayvansal ve mantar etkilerine de karşı koyabilmektedir. Ahşabın ayrıca korunması için ayrıca insektisid ve fungisid emprenye maddeleri ile emprenye edilmiş olması gerekmektedir. Yağda çözünen emprenye maddeleri ile korunmuş ahşaplarla kullanma durumunda sertleşme süresinin uzayacağı dikkate alınmalıdır.
Fenol reçinesi ile tutkallanan işlerde çok az da olsa fenolün kendine özgü kokusu, dikkat edilmesi gereken bir konudur. Özellikle yiyecek konacak kaplarda ( çay kutusu, bisküvi kutusu vb. ) kesinlikle kullanılmamalıdır. Fenol reçineleri ile çalışma da, tıpkı üre veya melamin reçinelerinde olduğu gibi insan sağlığına fizyolojik etkileri bulunmaktadır. Birazı Formaldehid etkisi olmakla beraber, fenol bileşikleri özellikle ince derili, sarışın sıcak kaplı tiplerde esmerlerden daha fazla etkili olmaktadır. Beliren arazlar ellerde ve bileklerde, alında ve omuz boşluğunda kızarmalar ve ekzema şeklindedir. Atölyelerde pres ve tutkallama bölümlerinin iyi havalandırılması, hassa personelin başka bölümlerde çalıştırılması, ellerin ve vücudun tutkaldan sık sık temizlenmesi koruyucu önlem olarak tavsiye edilmektedir [7].
Film ve safiha şeklinde yapılan fenol reçineleri, kat halinde yapıştırılmak suretiyle imal edilen malzemelerde tutkal maddesi olarak kullanılmaktadır. Bunun için kağıt şeritleri, Resol tipinde olan fenol reçinesine emdirilmektedir. Bu maksatla kullanılan reçine, fenolün yanında belirli miktarda Kresol da ihtiva edebilmektedir. Reçine emdirilmiş olan filmi preslemeden önce elastiklik durumunu koruyabilmesini ve kullanılmasını kolaylaştırmak bakımından reçineye bir miktarda yumuşamasını sağlayıcı maddeler katılmaktadır. Filim kullanılacağı zaman uygun parçalar şeklinde kesilerek yapıştırılacak olan malzemenin aralarına konur ve en az 140 0C de ve 6-25 KP/cm2 lik basınç altında preslenir. Bununla beraber pres basıncı, odun çeşidine bağlı olarak ayarlanır. Nitekim yumuşak ahşap odunlarında bunun 10 KP/cm2 yi geçmemesi gerekir. Sert ahşap odunlarında daha yüksek bir basınç uygulanmaktadır. Presleme süresi, beher milimetre odun kalınlığı için 1 dakikalık bir süre de ilave edilmek suretiyle yaklaşık 5 dakikadır.
Yüksek sertleşme sıcaklığında filimin ihtiva ettiği sentetik reçinenin erimesini ve yapıştırılan yüzeye iyi bir şekilde yayılmasını sağlamak için ahşabın belirli bir rutubet ihtiva etmesi gerekir. Bu rutubetin alt sınırı % 5-6, üst sınırı da % 10 dur. Değişik pres sıcaklığında Fenol-Formaldehid filmleri için uygulanacak presleme süresi aşağıda verilmiştir.
Fenol reçinelerinin sertlik ve çözücülere karşı dayanıklılığı dış hava şartlarına dayanan kontrplak yapımında tutkal olarak kullanılmaktadır. Teknik olarak kullanma amacı ile tekne, uçak kontrplakları, beton kalıp levhaları, demiryolu vagon kaplaması, yapılarda ve kara taşıt araçlarında konstrüksiyon işlerinde değerlendirilmektedir. Dış hava şartlarına dayanmak üzere kontrplak dış yüzüne fenol reçinesi filmi ile veya fenol reçinesi akışkanı ile kaplanmaktadır
4.2.1.3. Üre-Formaldehid tutkalı
Bu tutkal, ahşap malzeme tutkalı olarak en çok kullanış yeri bulan sentetik bir tutkal çeşididir. Üre-Formaldehid tutkalı, ürenin Formaldehid ile yaptığı bir kondenzasyon ürünü olup, sıvı ve kuru şekillerde elde edilebilmektedir. Buna göre üre-Formaldehitin üretiminde kullanılan hammaddeler, Formaldehid ve üredir. Formaldehid, metanol'den elde edilmektedir. Metanol’den modern metanol sentezi yoluyla ana madde olarak kömür, oksijen ve hidrojenden kazanılmaktadır.
İkinci ana madde olan üre (NH2)2CO, renksiz, kokusuz, suda kolaylıkla çözülebilen kristalin bir bileşik olup, % 100’lük sıvı amonyak'ın (NH3) yine sıvı karbondioksit (CO2) ile birleştirilmesi suretiyle elde edilmektedir. Üre maddesinin oluşması sırasında ara ürün olarak Ammonium-karbaminat meydana gelir. Buna fazla miktarda amonyak ilave edildiği takdirde su ayrışarak üre maddesi elde edilmiş olur [2].
Üre ve Formaldehid maddelerinin paslanmaz çelikten yapılan reaktörlerde sıcaklık etkisi ve katalizör yardımı ile yaptıkları bir kondenzasyon ürünü olarak elde edilmektedir.
Ana hammaddelerden Formaldehid, daha önce anlatıldığı gibi reçine üreten firmalar tarafından üretilmektedir. İkinci hammadde olan üre, suda kolaylıkla çözülebilen, kokusuz ve beyaz renkli bir bileşik olup, küçük küresel parçacıklar halinde piyasaya sunulmaktadır. Türkiye'de İGSAŞ ve BAĞFAŞ gibi kuruluşlarca üretilmektedir. Ancak genelde gübre olarak kullanılmak üzere çiftçilerin hizmetine sunulmaktadır. Üre-Formaldehid reçinesi üreten firmalar, üre ihtiyaçlarını büyük ölçüde yurt dışından temin etmektedirler.Aslında Türkiye'deki üre üretimi ithalata gerek duyulmayacak seviyededir. Ancak, fiyatların yüksek oluşu ithalatı gerekli kılmaktadır. Gübre olarak kullanılan üre ise, sübvansiyon uygulanarak düşük fiyatla satılmaktadır .
Üre-Formaldehit tutkalı, üre ve Formaldehid'in kademeli bir şekilde kondenze olmasıyla elde olunur. Reçinenin suda iyi çözünür bir halde kalabilmesi için kondenzasyon olayı belli bir zamanda durdurulur. Bu da pH yı 7-7.5 tutmak suretiyle yapılır. Böylece meydana gelen sulu dispersiyondaki katı madde miktarı % 65-72 arasındadır .
Tutkalın viskozitesini artırmak veya kullanımı azaltmak için köpük tutkallama yöntemi kullanılır. Bunun için köpürtücü madde ( BASF köpük sıvısı ) % 0.3-1.5 kadar katılır. Ayrıca koruyucu kolloid olarak da % 2 kazein ilave edilir. Böylece kullanılacak tutkal hacmi azaltılırken, tutkalın kullanma ömrü kısalır [7].
Üre Formaldehid reçinesinin sertleşmesi için mutlaka asit etkili bir sertleştirici gereklidir. Aynı zamanda ısı etkisi de olursa sertleşme çok hızlanmaktadır. Ancak ısı tek başına sertleşme ve suda çözünmezlik için yeterli olmamaktadır. Sertleştirici olarak derişik asit kullanılması durumunda sertleşme o kadar çabuk olmaktadır ki, tutkalın bileşke yüzeylerine sürülmesi mümkün olmamaktadır. Bu nedenle daima tamponlayıcı çözeltiler ( amonyum klorür/amonyak gibi ) kullanılır.
Bu tutkalın sıcak ve soğuk preslemede kullanılan tipleri olmakla beraber, kontrplak yapımcıları genellikle sıcak preslemeye uygun olanını kullanmaktadırlar. Ayrıca bu tutkalın suya dayanıklı tipleri de bulunmaktadır. Bunlarda sertleştirici olarak melamin tuzları ve resorsinol kullanılmaktadır.
Tutkal yüzeyinin uygulandığı malzemenin preslere verildiği sırada henüz yapışkan bir durumda olması ve pres basıncının yüksek bir düzeye ulaştığı sırada sıvı ve akışkan durumunu muhafaza etmesi gerekir.
4.2.1.4. Melamin-Formaldehid tutkalı
Bu tür tutkalın üretimini sağlayan melamin yapay reçine ve Formaldehid, kireç, taşkömürü, su ve havadan yararlanılarak, kimyasal yollarla üretilir. Önce kireç ve kömürden azotlu kireç, azotlu kireçten disiyandiamid, bundan da melamin yapay reçine elde edilir. Diğer taraftan hava ve sudan metanol, metanoldan da Formaldehit elde edilir [6].
Melamin-Formaldehit tutkalı, Melami’nin Formaldehid ile kondenzasyon suretiyle sertleşen bir tutkal çeşididir. Bu tutkal, görünüşü, kimyasal tutumu ve kullanış yeri bakımından, Üre-Formaldehid reçinesi tutkalına çok benzemektedir. Bununla beraber üre reçineleri ile karşılaştırıldığında bazı avantajlı yönlerinin bulunduğu görülmektedir. Şöyle ki:
- Melamin reçineleri, 90-140 0C arasında herhangi bir sertleştirici madde katılmaksızın sertleşebilmektedir.
- Sertleşmiş olan tutkal filmi, Üre-Formaldehid reçinesine nazaran suya dayanıklı olmakla beraber hava koşullarına karşı onun kadar dayanıklı değildir.
- Işığa karşı dayanıklılığı çok iyidir.
- Melamin reçineleri, üre reçineleri, kan albümini ve Pv Ac-Dispersiyon reçineleri ile kombine bir şekilde kullanılabilmekte ve böylece pahalı olan melamin reçineleri daha ucuz bir şekilde değerlendirmek mümkün olabilmektedir. Nitekim % 50 oranında Üre-Formaldehid katılmak suretiyle elde edilen melamin kombine reçinesi, aşağı yukarı aynı fiziksel ve sertleştirme özelliğine sahip bulunmakta ve bu karışımda yapılan tutkal, 3 haftalık bir süre içerisinde bozulmadan kullanılabilmektedir. Böylece melamin tutkalının fiyatı da % 50 oranında düşürülebilmektedir [2].
Tutkalı oluşturan Melamin-Formaldehid yapay reçine, kimyasal tepkimesini sürdürme eğilimindedir. Asit etkili bir sertleştirici tepkimeyi yeniden başlatabilir. Reçine son tepkimeye girer. Tam kondanseleşme sonunda sertleşen tutkal, sürüldüğü parçaları birbirine yapıştırır. Melamin-Formaldehid tutkalları en çok sıcakta tepkimeye giren özellikte ve kaplama yapıştırmada kullanılır. Montaj tutkalı olarak daha az kullanılır [6].
Melamin reçinesi üre reçinesinden daha kolay ve çabuk sertleşebilir. Üre reçinesinin aksine melaminler 90-100 0C sıcaklıkta sertleştirici yardımı olmaksızın sertleşebilir. 40 0C civarında ise sertleşme reaksiyonu asit etkisi sertleştirici ile yapılabilir. Soğukta sertleşen melamin reçinesinin çatlama kusuru yüzünden soğuk tutkallama için melamin tutkalını kullanmak iyi sonuç vermemektedir. Çünkü soğuk tutkallamada melamin çok gevşek, kırılgan bir kütle oluşturduğu için kullanılmaz. Serbest Formaldehid içeren ve özel sertleştirici kullanılarak yapılan soğuk tutkallamada bile 50 0C sıcaklık gerekli olmaktadır. Sertleştiricilerin asit karakteri ağır tuzlardan olması gerekmektedir.
Melamin tutkalları yüksek frekans tekniği ile sertleştirilmeye çok elverişli bulunduğundan bilhassa konveks iyon yoluyla ısıtılması mümkün olmayan kalın ahşap malzemenin yapıştırılmasında kullanılabilmektedir. Melamin reçinesi elektrolit kullanmak suretiyle de sertleştirildiğinden böyle durumlar için uygun bulunmakta ve yine amonyum tuzları kullanılmaktadır. Bu tuzlar uzun ısıtma süresi veya fazla ısıtma sonunda aşırı sertleşmeye sebep olmadıkları içinde uygun bulunmaktadır. Tutkal çözeltisinin hazırlanması 100 kısım kuru tutkala 30-150 kısım su ilave edilmek suretiyle yapılmaktadır [7].
Kullanılmak üzere hazırlanan sıvı Melamin-Formaldehid tutkalı 24 saat bozulmaz. Bu süre içerisinde kullanılabilir. 1 m2 ye, ağacın yapısına göre, 120-160 gram tutkal sürmek yeterlidir. Tutkalın montaj için üretilen türü 20 0C sıcaklıkta kullanılmalıdır. Pres basıncı 2-4 kg/cm2, pres süresi de yaklaşık 60 dakikadır. Kaplama yapıştırmak için üretilen Melamin-Formaldehid tutkalı 95 0C sıcak preste yapıştırılmalı, pres basıncı yumuşak ahşaplarda 4 kg/cm2, sert ağaçlarda 8 kg/cm2 dolayında olmalı, pres süresi de 6 dakika olarak ayarlanmalıdır [6].
Ahşap malzeme tutkallarının pek çoğunda ve özellikle mobilya yapımında kaynatma dayanıklılığı gerekli olmadığından melamin tutkallarına yüksek oranlarda katkı maddesi ilave edilebilir. Bu konuda üre tutkallarında belirtilen katkı maddeleri ve kullanım oranları burada da geçerli olmaktadır. Melamin tutkalları genellikle toz halinde satışa sunulmaktadır. 90-100 0C sıcaklıkta tutkallama ( presleme ) durumunda ayrıca sertleştiriciye gerek kalmamaktadır. Makine ile tutkallama işlemlerinde katkı maddesi tutkalın niteliklerinin iyileştirilmesinde yararlı olmaktadır. Ayrıca tutkallama makinelerinin temizlenmesi de böylece kolaylaşmaktadır.
Saf melamin reçinesi üre reçinesine oranla üç defa daha pahalıdır. Bu nedenle de ancak özel durumlarda kullanılmaktadır. Örnek olarak kontrplak ve mobilya endüstrisinde ekleme-tutkallama ve kanar tutkallama makineleri için tutkal olarak kullanmak gibi. Başlıca kullanma alanı ise preslenen malzemede yüzey kaplama malzemesi ve kontrplak, lif levha ve yonga levha gibi ahşap malzemenin yüzeyine doğrudan doğruya dekor filmi olarak değerlendirilmektedir. Bu kullanımın hududu tutkal malzemesi içinde kalmakta ancak yapıştırma tekniğini doğrudan ilgilendirmemektedir.Kağıt yapımı ve kullanımında da melaminin yeri vardır. özellikle suya dayanıklılık isteyen türler veya kullanım alanlarında renksiz oluşu nedeni ile fenoliklere tercih edilmektedir. Melamin emdirilmiş kağıtlar, ahşap malzeme yüzeyinin kaplanmasında ve formika benzeri malzemenin yapımında ve dekorlu üst kağıt olarak ısı, alkol, alkali vb. maddelere dayanıklı en uygun malzeme olmaktadır [7].
Melamin-Formaldehit tutkalına % 10-15 resorcin katılmak suretiyle sıcakta odun ile metal birbirine yapıştırılabilmektedir. Bu tutkalın hazırlanmasında resorcin % 60’lık Melamin-Formaldehid ile karıştırılmakta ve buna viskoziteyi ayarlamak üzere az bir miktar da su ilave edilmektedir. Bu tutkal, herhangi bir sertleştirici maddeye ve selüloz eterine gereksinmeden kullanılabilmektedir. Tutkal metal yüzeyine sürüldükten sonra oda sıcaklığında birkaç saat kurumaya bırakılmakta ve sonra da 135 0C’de preslenmektedir. Bakır aslında çok zor tutkallanabilen bir madde olmasına rağmen bu tutkal ile herhangi bir ön işleme bağlı kalmaksızın oduna yapıştırılabilmektedir.
Sınırlı bir dayanıklılık istenen odun malzemenin tutkallanmasında Üre-Formaldehid ile takviye edilmiş Melamin-Formaldehid tutkalı bu iş için yeterli görülmektedir. Bu gibi malzemeye örnek olarak kontrplaktan yapılmış beton kalıpları gösterilmektedir. 40-50 kere kullanıldıktan sonra mekanik bir şekilde parçalanmaktadır.
Üre-Formaldehid tutkalı, % 67 lik 100 kg
Melamin-Formaldehid, toz halinde 29 kg
Su 20-25 lt
Kontrplak sanayiinde aşağıda formülü verilmiş olan daha ucuz bir tutkal karışımı kullanılmaktadır.
Üre-Formaldehid tutkalı, % 67 lik 100 kg
Ham veya teknik melamin 10 kg
Su 15-20 lt
% 3’lük yüksek viskoziteli karışık selüloz eteri çözeltisi 10 lt
Saf Melamin reçinesi kaynamaya dayanıklı ve hava şartlarına sınırsız olarak direnci bulunmaktadır. Ağaç malzeme için daha ucuz olmakla birlikte fenolik reçinelerde olduğu gibi ne kırmızı rengi ne de yüksek sıcaklık isteği bulunmadığından tercih edilmektedir [2].
Ticari olarak;
Alman Melan ve Pressal adı altında ( Henkel )
Melan 785 saf melamin reçinesi,
Pressal HM, WM ve H katkılı melamin reçineleri,
Pressal 50-60-70 ise katkısız üre-melamin karışımıdır ( BASF ).
4.2.1.5. Kleıberıt C-114 yapıştırma ilacı
Genel Özelliği
- Kleıberıt C-114 ana maddesi polikloropren olan çok yönlü bir yapıştırıcıdır.
Kullanma Alanları
- Kundura sanayiinde, deri, suni deri, kösele, lastik taban vb. nin birbirine veya, tahta ve metale yapıştırılmalarında,
- Mobilya sanayiinde, Termoplastik malzemelerin tahtaya, metale veya birbirine yapıştırılmalarında,
- Termoset plastiklerinin ( formika, bakalit vs.. ) tahtaya, metale veya birbirine yapıştırılmalarında,

Kriter

- Sertleştirici ile kullanılırsa, plastifyan migrasyonuna karşı yüksek mukavemet
elde edilir.

Yapışma Özellikleri

- Çalışabilirlik : Yapışma işleminden hemen sonra
- Nihai Kuvvet : 8 gün sonra elde edilir.
- Yaşlanma : Sertleşip, kırılganlaşma eğilimi yoktur.

- Isı mukavemeti : Takriben 80 0C, sertleştirici ile kullanılırsa,
malzemeye bağlı olarak 90 0C üzerine de çıkabilir.
- Yapıştırıcı filminin : Alitafik hidrokarbonlar, alkol, su, zayıf alkaliler direnci

Yapıştırıcının Özellikleri

- Ana madde : Polikloropren
- Çözücü : Benzol hariç, diğerleri
- Özgül Ağırlık : Takriben 0,9 gr/cm3
- Viskozite DIN 53211 ( 8 mm Fortkap ) : Takriben 40-45 sn.
- Renk : Bej
Kullanma Tekniği
Yapıştırılacak yüzeyler kuru, temiz ve yağsız olmalı, mümkünse zımpara ile temizlenmelidir. Malzemeler normal ısıda olmalıdır. En iyi sıcaklık 18-20 0C’dir. 15 0C altında çalışılması tavsiye edilmez. Tahtanın en uygun nem miktarı % 8-12’dir.
Yapışacak yüzeylerin ikisine de yapıştırıcı sürülmelidir. Yapıştırıcının kuruması için gerekli süre 10-20 dakikadır. Kuruma zamanı, sürülen yapıştırıcı miktarına, sıcaklığa ve havalandırma süresine bağlı olarak değişir. Yapıştırma işlemi için yapıştırıcının ıslaklığının geçmesi beklenmektedir.
Kullanma miktarı
125-150 gr/m2 ’dir. Kafi miktarda yapıştırıcı sürülen yüzeylerde, kesintisiz bir film tabakası gözlenir. Birbirine temas ettirilen yüzeylerin, açılarak veya birbirleri üzerinde kaydırılarak düzeltilmesi mümkün değildir. Preslenen yapışma yüzeylerinde daha kuvvetli bir bağlanma elde edilir. Esnek malzemeler için pres basıncı 0,3 N/mm2, sert malzemeler içinse 0,5 N/mm2’dir. Birkaç saniyelik pres zamanı yeterlidir.
Temizlenme
Kullanılan aletlerin temizliği tiner veya gazyağı ile yapılabilir.
Stok Süresi
KLEIBERIT C-114 yaklaşık 1 yıl süre ile depolanabilir. Donmaya karşı dirençlidir. Kullanılmadan önce oda sıcaklığına getirilmelidir.
4.2.1.6. Kleıberıt C-115 yapıştırma ilacı
Genel Özelliği:
KLEIBERIT C-115 ana maddesi polikloropren olan şeffaf ve çok yönlü bir yapıştırıcıdır. Kuruma süresi geciktirilerek çalışabilirlik zamanı uzatılmıştır.
Kullanma Alanları
- Kundura Sanayiinde, deri, suni deri, kösele, lastik taban vb. nin birbirine veya, tahta ve metale yapıştırılmalarında,
- Mobilya sanayiinde, Termoplastik malzemelerin tahtaya, metale veya birbirine yapıştırılmalarında,
- Termoset plastiklerinin ( formika, bakalit vs.. ) tahtaya, metale veya birbirine yapıştırılmalarında,
Kriter
- Sertleştirici ile kullanılırsa, plastifyan migrasyonuna karşı yüksek mukavemet elde edilir.
Yapışma Özellikleri

- Çalışabilirlik : Yapışma işleminden hemen sonra
- Nihai Kuvvet : 8 gün sonra elde edilir.
- Yaşlanma : sertleşip, kırılganlaşma eğilimi yoktur.
- Isı mukavemeti : takriben 80 0C, sertleştirici ile kullanılırsa,
malzemeye bağlı olarak 90 0C üzerine de çıkabilir.
- Yapıştırıcı filminin : alitafik hidrokarbonlar, alkol, su, zayıf alkaliler direnci
Yapıştırıcının Özellikleri
- Ana madde : Polikloropren
- Çözücü : Benzol hariç, diğerleri
- Özgül Ağırlık : Takriben 0,9 gr/cm3
- Viskozite DIN 53211
( 8 mm Fortkap ) : Takriben 40-45 sn.
- Renk : Berrak sarı
Kullanma Tekniği
Yapıştırılacak yüzeyler kuru, temiz ve yağsız olmalı, mümkünse zımpara ile temizlenmelidir. Malzemeler normal ısıda olmalıdır. En iyi sıcaklık 18-20 0C’dir. 15 0C altında çalışılması tavsiye edilmez. Tahtanın en uygun nem miktarı % 8-12’dir.
Yapışacak yüzeylerin ikisine de yapıştırıcı sürülmelidir. Yapıştırıcının kuruması için gerekli süre 10-20 dakikadır. Fakat KLEIBERIT C-115 geciktirilmiş kuruma özelliğinden dolayı 1,5-2 saat içinde dahi, yapıştırılabilir. Daha uzun bekleme sürelerinde ise yüzeylerin ısıtılarak, yapıştırıcının aktive edilmesi gerekir. Kuruma zamanı, sürülen yapıştırıcı miktarına, sıcaklığa ve havalandırma süresine bağlı olarak değişir. Yapıştırma işlemi için yapıştırıcının ıslaklığının geçmesi beklenmektedir.
Temizlenme
Kullanılan aletlerin temizliği tiner veya gazyağı ile yapılabilir.
KLEIBERIT C-115 yaklaşık 1 yıl süre ile depolanabilir. Donmaya karşı dirençlidir. Kullanılmadan önce oda sıcaklığına getirilmelidir [4].
4.2.1.7. Kleıberıt Tempo Leim 338 mobilya tutkalı
Kleıberıt Tempo Leim 338 uzun zaman kurumadan açıkta kalabilme (open time) özelliğine sahip, sentetik reçineli bir yapıştırıcıdır.
Kullanım alanları
- Her türlü yüzeylerin yapıştırılmasında,
- Geçmeli yapıştırmalarda,
- Sert tahtaların yapıştırılmasında kullanılır.
Yapışma Özellikleri
- DIN 53254’e göre iyi yapışma kuvveti,
- İyi rutubet mukavemeti,
- Hem makine ile hem de el aletleri ile çalışabilmeye uygun,
- İyi bir şileme ömrü veren sert-elastik tutkal kalitesi vardır
4.2.1.8. Kleıberıt Hot Melt 779,6 mobilya tutkalı
Kleıberıt 779,6 kenarların ön kaplaması ve yapıştırılması için kullanılan bir termoplastik sentetik reçine yapıştırıcısıdır.
Uygulama Alanları
- Poliester kenarların,
- Melamin kenarların,
- Ön işlemi yapılmış sırtlarla PVC ve ABS kenarların,
- Sert tahta ve kaplama kenarların yapıştırılmasında kullanılır.
Kriter
- Çok yönlü uygulanabilirlik,
- Uygun eriyik özellikleri,
- Kenarların ön kaplamasına uygunluk.
Yapışma Bağının Özellikleri
- Kenara bağlı olma üzere takriben 80 0C’a kadar ısı mukavemeti ( Kurutma tünelinde, yapışma kısa bir zaman için 120 0C’a kadar mukavemet gösterir. )
- Kenara bağlı olmak üzere takriben –20 0C’a kadar soğuk mukavemeti,
- İyi su mukavemeti,
- İyi yaşlanma mukavemeti,
İyi oksidasyona mukavemeti.
4.2.2. Termoplastik tutkallar
Termoplastik tutkallar, elde edildikleri an reaksiyonları tamamlanan reçine sistemleridir. Uygulanmaları, sadece fiziksel bir değişim olan bir çözücünün buharlaşması ile veya erime ve soğuyarak katılaşma sonucu bir film oluşturma biçimindedir. Böyle tutkallar geri dönüşümlü bir katı hal sınırında olup, ısı veya çözücü etkisi ile tekrar sıvılaştırılabilir. Termoplastik tutkalların çoğu gerilme altında veya ısı etkisinde kaldıklarında deforme ( biçim değişikliğine ) olmaya yönelir. Bu biçim değişimine çalışma denmektedir.
Termoplastik tutkallar sıcaklık etkisiyle veya zaman içerisinde bağlayıcı güçleri azalan plastik türünden olmaları nedeni ile yüksek gerilme direnci gerektiren, kiriş vb. bağlantılarda kullanılmayan ancak genel olarak ahşap malzemede en çok kullanılan tutkallar olarak bilinmektedir. Daha çok kullanıma hazır olarak satılır, depolama süreleri kapalı kaplarda 21 0C’de 3 ila 9 ay arasındadır. Biraz pahalı olmakla birlikte kullanıma hazır olması, oda sıcaklığında katılaşması gibi avantajları, fiyat farkını kapatmaktadır. Suya dayanıklı olmadıkları için daha ziyade bina içi kullanıma uygundur [7].
Toz ya da emülsiyon ( beyaz tutkal ) olarak satılır.

4.2.2.1. Polivinil-Asetat tutkalı ( P.V.A. Tutkalı )
Günümüzde iyi özelliklerinden ve bir tutkalda aranılan özelliklerinin bulunması nedeni ile çok kullanılan bir tutkal çeşididir. Piyasada plastik tutkal, beyaz tutkal, formika tutkalı vb. gibi değişik isimler altında adlandırılırlar. Süt renginde bir görünüşe sahip, koyuca bir sıvıdır. Bilimsel adı ise polivinil asetat tutkalıdır. Polivinil asetat yapay reçine türüdür. Polivinil asetatın kimyasal anlamını açıklayacak olursak,
Poli-Çok demektir.
Vinil-Bir alkol türüdür.
Asetat-Sirke asidinin tozudur.
Polivinil asetat su, kömür, kireç ve sirke asidinden kimyasal yollarla elde edilir[1].
Tutkalın temel gereci olan polivinilasetat ( P.V.A.C. ) termoplastik özellikte ve katıdır. Tutkalın bünyesinde uçucu bölümler, yani eritici sıvı veya su yoktur. 180-200 0C gibi yüksek sıcaklıkta katı halden sıvı hale geçer, yani ergir. Ancak bu sıcaklıkta sıvı halde kalabilir ve bu sıcaklıkta işe sürülmelidir. Tutkal bir tarafa, yani yalnız tablaya sürülmelidir. Masif çıtasına, kaplamaya, plastik banta yüksek sıcaklıkta ergiyen masifleme tutkalı sürülmez. Tablanın cumbasına tutkal sürüldükten sonra, masifleme gerecinin vakit geçirilmeden yerleştirilmesi ve sıkılması gerekir. Masifleme makinasında tutkalın sürülmesi, masifleme gerecinin konulması ve sıkılması otomatik olarak düzenlenir. Ek yerindeki tutkal çok kısa sürede soğur ve sertleşir. Yapıştırma gücünü hemen kazanır [6].
Masif ahşap malzeme için presleme süresi 5-15, kaplamalar içinde 30-60 dakika olarak verilmektedir. Beyaz tutkal genellikle soğuk olarak uygulanır. Soğuk tutkallamada tutkal henüz ıslak bir durumda iken tutkallanan parçalar birbiri üzerine konur, sıcak yöntem uygulanmak istendiğinde malzeme üzerine sürülen kurumuş tutkal tabakası 100 0C de tekrar yumuşak bir duruma getirilebilir. Bu bakımdan beyaz tutkal termoplastik bir niteliktedir.
Beyaz tutkala bazı dolgu maddeleri, örneğin az miktarda Betonit katmak suretiyle tutkalı ucuzlatmak ve yapıştırma özelliğini daha iyi bir duruma getirmek mümkün olmaktadır. Tutkala ayrıca tebeşir, kalsiyum silikat, talk gibi maddelerde katılabilir .
PVAC-disperziyon tutkalı, özellikle bina içerisinde kullanılan mobilya ve diğer ahşap malzemeden yapılmış eşyanın tutkallanmasında, keza büyük ölçüde kitap ciltleme işinde, kağıt, deri, karton ve tekstil maddelerinin yapıştırılmasında kullanılır. Tutkal kabı olarak her türlü malzeme kullanılabilir. Beyaz tutkalla yapıştırma, fırça, spatula, elle kullanılan silindir biçimindeki tutkallama aleti veya tutkallama makineleri kullanılmak suretiyle yapılır. Keza püskürtme pistonu da bu maksatla kullanılabilir. Yapışma, tutkal disperziyon unun içerdiği suyun odun içerisine sızması, polimerizat parçacıklarının da bir film halinde yüzeye yayılması suretiyle olur. Kurumuş olan tutkalın çözeltilmesi mümkün olmadığından, tutkallamada kullanılan araçların vakit geçirilmeden suyla temizlenmesi gerekmektedir [2].
Masifleme tutkalı gereğinden az sürülürse yeterli yapışma sağlanamaz. Fazla tutkal sürülürse, ek yerindeki çizgi kalın görünür. Boncuk halindeki masifleme tutkalı ergirken bünyesinde kimyasal bir değişme olmaz. Değişim fizikseldir. Termoplastik özellikteki yapay reçine 210 0C sıcaklıkta ergir ve sıvılaşır. Bu durumda, sürüldüğü yüzeye üstün bir bağlanma gücü gösterir. Kururken, sürüldüğü gereçle tutkal molekülleri arasındaki bağlama kuvveti gittikçe artar. Masifleme tutkalı sıcağa, soğuğa ve suya dayanıklıdır. Ancak çok uzun süre suda bırakılan tutkal filminin molekülleri arasındaki bağlantı biraz zayıflar [6].
PVAC- ahşap malzeme tutkalları ile sıvanmış olan yüzeyler, bakterilere karşı dayanıklı iseler de suda çözünmelerine rağmen uzun süre su ile temas ettikleri takdirde tahribe uğrarlar. Bu bakımdan açık hava ile karşı karşıya kalan kısımların tutkallanmaları için elverişli değildir. Ancak, yüksek hava rutubetine karşı oldukça dayanıklıdır. Her ne kadar yapıştırma direnci yüksek rutubette özellikle su buharı adsorpsiyonu nedeni ile düşerse de kuru havada tekrar eski normal durumunu alır [2].
Tablaların kenarlarına masif çıtası, kaplama, plastik bant ve poliester reçine bandı yapıştırılmasında kullanılır. Masifleme tutkalı üç renkte satılır. Beyazı açık renk işlerde, sarısı meşe ve benzeri renkteki ağaçlarda, koyu renklisi karaağaç, maun, ceviz gibi koyu renkli işlerde kullanılır. Açık ve koyu renkli tutkal, istenilen oranda birbirine karıştırılarak değişik renk tonlarında tutkal elde edilebilir. 3-4 mm iriliğinde küçük silindir parçacıklarından oluşan tutkal 25-40 kiloluk ambalajlar halinde satılır [6].
Plastik tutkal 1-5 kg kutularda, 30 kg’lık bidonlarda ve 200 kg’lık varillerde sıvı olarak piyasada bulunurlar. Normal koşullar altında ağzı kapalı muhafaza edilir ve bozulmadan uzun süre kullanılırlar.
Sonuç olarak PVA reçine emülsiyonlarının kolay hazırlanma veya hazır satılma, oda sıcaklığında çabuk sertleşme ve genel olarak renksiz bir tutkal hattı oluşturma avantajlarına karşılık, çeşitli dezavantajları bulunmaktadır. Bunlar, gerilme altındaki eklemlerde sünme uzunca bir sürede 49 0C’nin yukarısındaki sıcaklıklarda daha fazla deformasyona konu olması rutubet ve suya karşı direncinin zayıf olmasıdır. Yani geliştirilen çapraz bağlı tiplerde bu kusurlar en aza indirilmiştir [1].
P.V.A. tutkalı kendi arasında dört grupta incelenir:
1- Montaj tutkalı
Özel üretilen plastik tutkal çeşididir. Viskozitesi oldukça yüksektir. Montaj tutkalı kavelalı, zıvanalı, kinişli, dişli birleştirmelerde, mobilya üretimi sırasında fabrikalarda masif ahşapların yapıştırılmasında, mobilyaların ve dekorasyon elemanlarının montaj ve tutkallanmasında, yapay reçine plakalarının (Formika) yapıştırılmasında ve daha birçok sahada kullanma imkanına sahip bir tutkal çeşididir. Montaj tutkalında tutkalın açık zaman süresi 5-20 dakika arasında değişir. Yani tutkallanacak iş parçalarına sürülen tutkal 5 ile 20 dakika arasında sıkıştırılması gerekir. Şayet bu zaman dilimini aşacak olursak tutkalın adezyon, kohezyon oranı düşecek, iyi bir tutkallama yapmak mümkün olmayacak. Montaj tutkalının yüzeye sürülmesinde kullanılan alet ve makineleri daha sonra incelenecek olan tutkallama makineleri konusunda geniş şekilde açıklayacağım için burada girmek gereksinimi duymuyorum. Montaj tutkalı 20 0C sıcaklıkta en olumlu sonucu verir. Sıcaklığın artması presleme zamanını düşürür. Sıcaklığın azaltılması ise pres zamanını artırır.
10 0C’nin altında tutkallama yapmak çok sakıncalıdır. Olumsuz sonuçlarla karşılaşılabilir. 10 0C’nin altında yapılan tutkallamada tutkal hava muhalefeti sebebi ile kireçlenme alacaktır, tutkal sürüldüğü yüzeye iyi nüfuz etmeyecektir. Tutkal sürülen parçaların sıkıştırma basıncı, yumuşak ahşaplar için 2-3 kg/cm2’dir. Sert ahşaplarda presleme basıncı 5-6 kg/cm2 arasında değişir. Sıkıştırma basıncının uygun düzeyde seçilmesi, tutkallamayı olumlu yönde etkiler. Montaj tutkalı ile yapıştırılan işlerin 30 dakika sıkılı kalmaları gerekmektedir. Süre uzadıkça tutkalın bağlama gücü de doğru orantılı bir şekilde artacaktır ve tutkallama daha güvenilir ve olumlu neticede olacaktır.
2- Vernikleme işleminde kullanılan montaj tutkalı
Montaj tutkalının, verniklenmiş işlerin tutkallanmasında kullanılan özel bir türüdür. Bu tür tutkallar özellikle kutu türü mobilyaların çatılıp, montaj edildikten sonraki kusurlarını gidermek için kullanılmaktadır. Bu tutkal mobilya üretimi yapan fabrikalar için çeşitli faydalar sağlamaktadır.
Bunlar:
a) Seri üretimde zamandan tasarruf sağlamaktadır,
b) Düz plaka halindeki dolap elemanlarının verniklenmesi, vernik dökme makinasında yapılır. Verniklemenin perde makinasında yapılmasının teknik yönden, ekonomik yönden ve işin kalitesi yönünden önemli yarar sağlar,
c) Montaj işinin vernikten sonra yapılmasının bir diğer faydası da mobilyanın üretim sırasında fazla kirlenmesinin önler.
3- Kaplama tutkalı
Normal plastik tutkal ile kaplama yapıştırmada ortaya çıkan sakıncaları ortadan kaldırmak için bu tür tutkallar kullanılır. Sakıncaları tutkal yüzeye çıktığında iyi görünüm vermez. Verniklemede tutkal lekesi görülür. Buna benzer sakıncaları ortadan kaldırmak için böyle bir tutkal çeşidi üretilmiştir. Ama P.V.A. plastik kaplama tutkalı bulunmuyorsa normal P.V.A. plastik tutkalına konulan koyulaştırıcılarla katkı gereçleri ile çalışmak mümkündür
100 gr normal plastik tutkalı,
100-300 gr tebeşir tozu, üstübeç, un veya kepek,
100-300 gr su.
4- P.V.A.C. tutkalı
Bu grubun en önemli tutkalı polivinil asetattır. Asetilen ve asetik asitten elde edilir. Polimerizasyon kolaydır. Bu nedenle ucuz elde edilir. Ahşap malzeme tutkallanmasında su içinde çözündürülerek kullandırılır. Bu tutkalın sertleştirilmesi tamamen fiziksel olay halinde cereyan eder. Çözücü ahşap malzeme bünyesine apsorbe edilir ve sertleşme renksiz ve tabaka halinde olur. En önemli özelliği çok kolay kullanımı, hiçbir sertleştiriciye ihtiyaç göstermemesi, kolay uygulanması, kolay temizlenmesi, alçak basınçta dahi tabaka oluşması ve kurumasıdır. Tutkal tabakası çok elastiktir ve istendiği takdirde kalınlaştırılabilir.
Mobilya endüstrisinde en çok kullanılan bir tutkal türüdür. Sertleştikten sonraki dirençleri çok iyi olup ancak uzun süre yük altında kalırsa kırılabilir. Çoğunlukla soğuk olarak kullanılır. Sıcak yönden uygulanması da mümkündür. Bu durumda 50 0C bir ısı yeterlidir [1].
4.2.2.2. Elastomerik tutkalı
Bu geniş tutkal sınıfı ahşap yapı konstrüksiyonu alanında giderek artan bir ilgi görmektedir. Elastomerik tutkallar ilk defa 1935’de seramik tuğlaların ( fayans ) yapıştırılmasında kullanılmıştır. Bunlar bugün hala özelliklerini korumaktadır. Yine otuzlu yıllarda mantar ve benzeri tecrit levhalarının, 1950’de ise alçı levhaların duvara yapıştırılmasında kullanılmıştır [7].
a) Kontak ( Kauçuk ) Yapıştırıcılar
Bu gruba giren tutkallara, temas yapıştırıcıları denilmektedir. Bunlar gerek arabik zamk, kauçuk gibi doğal kökenli maddelerin, gerekse polimerize olmuş Bunaisopren yani ( Methylbutadien ) ile yine polimerize olmuş Chloropren diğer adıyla ( Chlorbutadien ) in özellikle benzol içerisinde çözeltilmesi suretiyle elde edilmektedir.
Bu tip tutkallar, lastik, sentetik maddeler ve kısmen de sentetik maddenin oduna yapıştırılması işlemlerinde kullanılır. Yapıştırma olayı normal olarak fiziksel niteliktedir [2].
Kontak tutkal yüzeye sürüldükten sonra bir süre bekletilerek havalandırılır. Bekleme süresi, tutkalın kimyasal yapısına bağlı olarak değişebilir. Tutkal, fabrikanın önerisine uyularak kullanılmalıdır. Havalandırma süresi 10-50 dakika arasında değişebilir. Kontak tutkalın, ek yerinde oluşturduğu film esnektir. Suya dayanıklıdır. Termoplastik özelliktedir. 60-70 0C sıcaklıkta yumuşar. Özel sertleştiricisi ile karıştırılan kontak tutkalın ısıya dayanımı artar. Örneğin sertleştiricili patteks tutkalı 120-130 0C sıcaklığa kadar gevşemez, yumuşamaz. Ek yerindeki tutkalın yapıştırma gücü ve suya dayanımı arttıkça esnekliği azalır. Bu nedenle sert plakaların, metal levhaların yapıştırılmasında kullanılan kontak tutkalla, köpük kauçuğun yapıştırılmasında kullanılan kontak tutkal aynı özellikte olmamalıdır.
Normal kontak tutkalın kuruması, içindeki eriticinin buharlaşmasına bağlıdır. Eriticisi buharlaşan tutkalın yapıştırıcı reçineden oluşan molekülleri, büyük bir güçle birbirlerini çekerler. Birbirlerine yapışarak ek yerindeki tutkal filmini sağlamlaştırırlar. Esnek yapıdaki tutkal filimi iki parçayı birbirine yapıştırmış olur.
Sertleştiricili kontak tutkalın kuruması hem eriticisinin buharlaşmasına, hem de sertleştiricinin yapacağı kimyasal tepkimeye bağlıdır. Kimyasal tepkime, tutkal filmindeki moleküllerin daha sağlam bir şekilde birbirlerine bağlanmasını sağlar. Bu kimyasal tepkime sonunda tutkal molekülleri, yapıştırılan metal yüzeye daha iyi yapışır. Tutkal filminin sıcağa dayanımı 130 0C kadar yükselir [6].
Kontak tutkallar düşük viskoziteli ve yayılma özelliği olan sıvı halleri nedeni ile sadece iyi oturan ince yapışma hattına uyguî bulunmaktadır. İnce bir tutkal filmi kalınlığı sağlayabilmek için yapışma yüzünün çok poröz olması durumunda yüzeylerin her ikisine de ikinci bir kat tutkal sürülmesi gerekir. Uygulama, en iyi sonuç alınabilmesi için 21 ila 32 0C arasındaki normal sıcaklıkta yapılmalıdır. Birleştirme süresi kurumadan sonra ( maksimum 2 saat ) çok kısa tutulmalıdır.
En iyi birleştirmeyi elde etmek üzere kısa süreli bir basınç sağlamak, motor gücü ile çalışan sıkıştırma silindirleri, el silindiri, ahşap blok ve çekiç, hava presi veya benzer teknikler kullanarak elde edilir. Kontak yapıştırıcının süratle yapıştırmayı sağlaması, nihai birleştirmenin işlenme ve zımparalanmasının hemen yapılmasını gerektirmektedir.
Kontak yapıştırıcılar genellikle sadece orta derecede bağlama gücünün istendiği yakın birleştirmenin mümkün olduğu, portatif ve modüler ev yapımı gibi uygulamalarda kullanılır. Mamafih 400 ps’nin üstünde makaslama direnci gösteren ve çok kuvvetli bağlamayı sağlayan neopren birleşik sistemlerinin kullanılması da mümkündür. Bunlarda kırılma daha ziyade odun içinde olur, ek yerinde olmaz. Kontak yapıştırıcıların en sık kullanıldığı alanlar yüksek dansiteli plastik kaplamaların ve farklı maddeden yapılmış parçaların birleştirilmesidir.
Kontak yapıştırıcının genel olarak aranan iki özelliğinden biri sınırlı sıcaklığa karşı direnç, ikincisi de kenarlarda tabakalanma ya dayanmadır. Rutubet şartlarının değişmesi ile kenarlarda tabakalanma olmaktadır. Bir diğer istek de tutkalın özellikle plastik levhaların yapıştırılmasında değişen rutubet şartları nedeni ile boyut değişimleri sonucu kenarlarda katların ayrılmasına karşı direnç göstermesidir. Bu olay, fabrikasyonun özellikle nispeten düşük nisbi nemli koşullarda yapılması durumunda ortaya çıkmaktadır [7].
Kimyasal yapısına ve kullanılma koşullarına uygun sıvılarda eritilen yapay kauçuk, çeşitli isimlerle piyasaya sürülür. ( Derby, Bally, Pattex gibi ) Metal levhaların, yapay reçine plakalarının ( formika ), plastik profillerin ahşaba yapıştırılmasında ve oturma mobilyalarının döşenmesi işlerinde kullanılır. Suntadan hazırlanan tablaların kenarlarına plastik bantların ve kaplamaların yapıştırılmasında da kontak tutkaldan yararlanılır. Dekorasyon işlerinde, yerine montajlı işlerdeki eklenti parçaları kontak tutkalla yapıştırılır. Küçük boyutlu kaplamaların yapıştırılmasında ve kaplanmış işlerdeki hataların onarılmasında da kontak tutkal kullanılabilir. Kontak tutkalla büyük yüzeyli plakaların yapıştırılması kolay değildir. Büyük formikaların yapıştırılmasında kontak tutkal değil plastik tutkal ( P.V.A. ) kullanılmalıdır.
Kontak tutkal küçük kutu ve tüplerde, 1-5 kiloluk teneke kutularda satılır. Özel türleri için sertleştiricisi vardır. Tutkal, ağzı açık kutularda bırakılırsa kurumaya başlar. Sertleştiricisi ise kısa zamanda nemden bozulabilir. Kontak tutkal sertleştiricisi ile birlikte kullanılıyor ise, birbirine karıştırıldıktan sonraki 6 saat içinde, veya fabrikanın önerildiği süre içerisinde tüketilmelidir. Kontak tutkalın, işe sürüldükten sonraki havalandırma süresi iklim koşullarına bağlıdır. Atölyenin sıcaklığı, havalandırma koşulları, kontak tutkalın sürüldüğü gerecin yapısı ve yüzey özelliği süreyi etkiler. En başarılı sonuç, 20 0C sıcaklık ve % 60 bağıl nemli havada çalışırken alınır. Sürenin yeterliği pratik olarak şöyle anlaşılır. Havalandırılan tutkallı yüzeye sürülen parmak yapışmamalı, ancak tutkallı iki yüzey birbirine dokundurulduğu anda yapışmalıdır. Bu durumdaki iki parça üst üste konulmalı ve sıkıştırılmalıdır. Parçaların üst üste konulması özenle yapılmalıdır. Gelişi güzel üst üste konulan parçaların kaldırılması ve düzeltilmesi çok defa olanaksızdır.
Kontak tutkalın sürülmesinde fırça, sert plastikten ıspatula veya püskürtme tabancası kullanılabilir. Yapıştırılacak iki yüzeye de tutkal sürülmelidir. Tutkal eşit kalınlıkta ve düzgün dağıtılmış olmalıdır. 1 m2’ye sürülen 250 gram tutkal genellikle yeterli sayılır. Pres basıncı, tutkalın ve yapıştırılan gerecin özelliğine göre 6-15 kg/cm2’dir. Pres süresi 1-5 dakika arasında değişir [6].
b) Mastik Yapıştırıcılar
Mastik yapıştırıcılar 21 0C’da genellikle 100000-300000 cP’da çok viskoz maddelerdir ve lastik, reçine, dolgu ile solventten meydana gelmektedir. Solventler genellikle tutkalın sertleşmesi için kolay uçabilen ya da diffüze olabilen organik uçucu maddelerdir. Bununla beraber su bazlı mastik tutkallar; yangın tehlikesine karşı güvenlik önlemi olarak devlet ve sigorta kuruluşlarının baskısı karşısında giderek daha çok üretilmektedir.
Mastik tutkallar normal olarak yapıştırılacak iki parçadan sadece birinin yüzüne sürülmektedir. Bunlar normal sıcaklıkta ve eğer 24 saat öncesinden aşağı yukarı oda sıcaklığında muhafaza edilmişse, hatta donma sıcaklığında bile kullanılabilir. Soğuk parçaların birleştirilebilme yeteneği, yapı alanında tutkallama konusunda ayrı bir avantaj olmaktadır. Bazı durumlarda sistemdeki parçalar birleştirilmeden önce solventin buharlaşması için bir süre beklenmesi önerilmekte ise de bu pek yaygın değildir. Mastik tutkallar genellikle iyi bir ıslak tutunma niteliğine sahiptirler ve değişik maddelerin yüzeylerine yapışabilmektedir. Kesafet olarak ağır bir yapıda olduklarında iyi bir boşluk doldurma niteliği sağlarlar. Bu nitelik, yapı alanındaki tutkallamalarda zayıf ek yerlerinin bulunması halinde önem kazanmaktadır. Tutkal sertleşinceye kadar da parçaların sabit kalması için çivi, zımba gibi mekanik tutucular kullanılmaktadır.
Mastikler, tamamlanmış eklemlerde tam sertleşmeye 2 ila 4 haftada ulaşabilmektedir. Mamafih tam sertleşmeye 24 saatte erişebilen tilerde yapılmaktadır. Her ne kadar mastikler 0.8 mm ila 6.0 mm arasında serbestçe tatbik edilebilirse de, ek yerindeki yapıştırıcının fazla taze halde sağlamlık artışı ve nihai yapışma direncini azaltmaktadır. Genel olarak bütün elastomerik yapıştırıcılar yalnız fazla gerilme altında bulunmayan eklemelerde kullanılmalıdır. Ancak yapıştırıcı ile birleştirilmiş modüler birimler geçici gerilmelere dayanma kapasitesine sahip bulunmaktadır.
Mastik yapıştırıcılar, yapıştırmalı döşeme sistemlerinde kontrplağın taban kirişlerine ve duvar pervazlarında dik kuşaklara yapıştırılmasında kullanılmaktadır. Mastikler çivili döşeme sistemlerinde ise daha geniş kiriş açıklığı ve aralığı bırakmayı, sağlamlığı nedeni ile mümkün hale getirdiği için yapı giderlerinde ekonomik bakımdan daha istifadeli olmaktadır. Keza gevşeyen döşeme levhalarında gıcırdamayı önlemektedir. Vertikal kuru duvar ya da duvar levhası yerleştirmede ıslak tutma gücünün yüksek olması nedeni ile daha az çivi kullanılmasını gerektirmektedir. Bununla beraber kuru levha sistemi tavanlar ölü yük faktörü nedeni ile çivilemeyi de gerektirmektedir. Diğer tip mastik yapıştırıcılar parke döşemenin beton zemine yapıştırılması için kullanılmaktadır .
Resim
AnaSayfamızı Ziyaret Etmeyi Unutmayınız...