Parke Ürettim Teknolojisi

Mobilya branşı - bölümü ile alakalı her şeyi bulabilirsiniz..

Moderatör: Alıntı

Cevapla
Kullanıcı avatarı
Alıntı
Mesajlar: 842
Kayıt: 15 Kas 2016, 08:23

Parke Ürettim Teknolojisi

Mesaj: # 3256Mesaj Alıntı
13 Mar 2022, 12:25

Masif ve mozaik parke üretimi, parke taslaklarının (ham parkelerin) hazırlanması ve işlenmesi olmak üzere iki bölümde gerçekleşir. Her iki parke türünde taslakların hazırlanmasında uygulanan teknoloji aynı, işlenmesinde uygulanan teknoloji farklıdır.
Parke taslağı, mamul parke imalatı için uygun boyutlarda biçilerek elde edilmiş, karşılıklı yüzleri birbirine paralel ve düz olan ağaç parçalarıdır.
Aşağıda önce taslakların hazırlanmasında uygulanan teknikler, daha sonra bunların işlenmesi ile ilgili teknoloji açıklanmıştır [5].
2.3.1. Hammadde ve özellikleri
Bağımsız parke fabrikalarında hammadde olarak tomruk, yuvarlak ve yarma sanayi odunu, çeşitli fabrikalardan alınan artıklar veya kereste kullanılmaktadır.
Parke üretiminde kullanılacak tomruklarda aranacak en önemli özellik sağlamlıktır. Mamul parkede kaliteyi olumsuz yönde etkileyen renk değişmeleri ve çürüklük bulunmamalıdır. Lif kıvrıklığı, çekme odunu gibi doğal büyüme kusurları da kurutma kusurlarının olmasında hızlandırıcı etkileri nedeniyle istenmemektedir.
Parke üretiminde sanayi odunlarının kullanılması ihtiyacı odunun hammaddesi darlığı ve tomruk fiyatlarını artmasına bağlı olarak doğmuştur. Sanayi odunlarından parke taslağı (parkelik) üretiminde verim çok düşüktür. Bilindiği gibi sanayi odunu ağacın tomruk üretimi için uygun olmayan kısımlarından elde edilmektedir.
Hammaddenin uzun süre depolanmasının söz konusu olduğu fabrikalarda depolama teknikleri uygulanarak hammaddenin zarar görmesi önlenmelidir. Tomrukların ve yuvarlak odunların havuzlarda su içerisinde bekletilmesi; havuz bulunmayan fabrikalarda yağmurlama yapılması uygundur. Yarma sanayi odunları ve diğer sanayi kollarından gelen artıklar veya keresteler iyi bir şekilde istif edilerek bekletilmeli ve böylece depolama kayıpları önlenmelidir. [5].
2.3.2. Biçme makineleri
Bağımsız parke fabrikalarında ana biçme makinesi olarak katrak makineleri veya tomruk şerit testere makineleri kullanılmaktadır. Katrak makinelerinde verim yüksektir. Tomruk keskin kesiş uygulamak suretiyle bir defada parkelik tahtalara biçilmektedir. Halbuki tomruk şerit testere makinelerinde bir defada bir tahta kesilmekte ve iş verimi düşük olmaktadır. Özellikle ince tomruklarda verim daha da düşmektedir. Buna karşılık tomruktan istenildiği yönde tahta biçmek mümkün olmakta ve biçilen tahtanın kalitesi yüksek bulunmaktadır. Ayrıca tomruk şerit testere makinelerinde daha ince şerit testere kullanıldığı için katrak makinelerine nazaran talaş zayiatı daha azdır.
Kuzey Avrupa ülkelerinde ve Amerika’da ana biçme makinesi olarak tomruk daire testere makineleri kullanılmaktadır.
Büyük parke fabrikalarında katrak makineleri ile tomruk testere makinelerinin kombine edilmesi uygun olabilir. Özellikle farklı çap guruplarından tomrukların işlendiği fabrikalarda bu kombinasyona ihtiyaç doğmaktadır. İnce tomruklar katrak makinesinde, kalın ve eğri tomruklar tomruk şerit testere makinesinde biçilir. Bu kombinasyonda hafif katrak makineleri seçilir ve ince testere kullanmak suretiyle testere zayiatı düşürülür [5].
2.3.3. Parke taslağı üretiminde dikkat edilecek hususlar
Tomruktan parke taslaklarının elde edilmesinde bazı hususların göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bu hususlar aşağıda açıklanmıştır.
· Parkenin çalışması üzerine biçilme yönünün etkisi vardır. Bilindiği gibi ağaç malzeme teğet yönde radyal yöne nazaran çok çalışmaktadır. Bu nedenle çalışmayı azaltmak bakımından parkenin mümkün olduğu kadar radyal biçilmeleri uygundur. Fakat radyal yönde biçilmiş parkelerin yüzeylerinde parlak özışını aynacıkları bulunur. Geniş özışını aynaları (levhaları) gerek meşe ve gerekse kayında parkenin yüzeyinde iyi bir görünüş sağlamazlar. Böyle parkeler döşendiği zaman alacalı ve sanki satıhlarında bir takım yükseltiler bulunduğu hissini verirler.
· Az çalışan ve iyi görünüşlü parkeler ne çok teğet, nede tam radyal olmamalı, özışınları levhaları geniş satıhlar yerine dar şeritçikler veya ince çizgiler galinde görünmelidir. Bu hal parkeye daha yeksenak ve daha iyi bir görünüş sağlamaktadır.
· Mamul parke anma boyutlarını sağlıklı bir şekilde edebilmek için, taslakların biçilmesi sırasında mamul parke anma boyutlarına rende payları ile kuruma paylarının ilave edilmesi gerekmektedir.
Yaş parkelik ağaçlardan parke taslaklarının hazırlanmasında ilave edilecek kuruma payları, ağaç türü, taslak (ham parke) sonuç rutubeti ve mamul parke anma boyutlarına bağlı olarak değişmektedir. Sonuç rutubeti % 10 ± 2 olarak kabul edilirse, taze haldeki tomruklardan elde edilecek taslakların hazırlanmasında verilecek kuruma payları, ağaçta yaş halden tam kuru hale gelince meydana gelen genel daralma miktarının 2/3 ü kadar olacaktır. Genişlik ve kalınlıktaki kuruma payı hesaplanırken ya teğet ve radyal yöndeki daralma miktarlarının toplamının yarısı veya sadece teğet yöndeki genel daralma miktarının esas alınması daha uygundur.
Uzunlukta verilecek kuruma payı hesaplanırken boyuna yöndeki daralma miktarı esas alınır ve bulunan değere 20 mm’lik bir fazlalık ilave edilir. Bundan maksat, parkenin işlenmesi sırasında tam dik bir köşe kesimini gerçekleştirmek ve kurutma sırasında oluşan ve derine gitmeyen baş çatlaklarının bu pay içerisinde kalmasını sağlamaktır.
Bağımsız parke fabrikalarında parke taslağı üretimi için önce tomruklardan parkelik kereste imal edilmektedir. Parkelik kereste, tahta ve kalas olarak biçilmektedir. Parkelik kereste imalatı için ana biçme makinesi olarak yalnız katrak kullanılıyorsa klasik parkelik tahta üretiminde keskin kesiş uygulanmaktadır. Aynı fabrikada kalite randımanı yüksek bir kesiş yapılmak, yani daha çok yıllık halkaların yüzeylere dik çıktığı radyal biçilmiş taslak üretilmek istenirse aşağıda açıklanan üretim tekniklerinden biri uygulanmaktadır [1].
2.3.3.1. Parke taslağı kalınlığında tahta üretimi
Bu amaçla katrak testereleri çerçeveye orta kısmından parke taslağı kalınlığında tahta, kenarlarda kalın birer kapak elde edilecek şekilde dizilir (Şekil 2.5 A). Bu diziliş ile elde edilen kapaklar tekrar katrak makinesine ya tek tek veya üst üste konarak verilir ve parke kalınlığında tahtalara biçilir (şekil 2.5 B). Elde edilen tahtalardan çok testereli dilme makinesinde (çoklu dilme makinesinde) parke taslağı genişliğinde çıtalar (Şekil 2.5.C) ve bu çıtalardan parke taslakları elde edilir [1].
A. Katrak testereleri ortadan parke taslağı kalınlığında tahta, kenarlardan kalın birer kapak biçilecek şekilde dizilir.
B. Kapaklar tek tek veya üst üste konarak tahtalar halinde biçilir.
C. Parke taslağı kalınlığındaki (d) tahtalardan taslak genişliğinde (g) parkelik çıtalar biçilir.
2.3.3.2. Parke taslağı kalınlığında tahtalar ile kalınlığı parke taslağı genişliğinde kalasları birlikte üretimi
Bu amaç için katrak testereleri çerçeveye orta kısmında kalınlığı parke taslağı kalınlığında olan tahta, kenarlarda kalınlığı parke taslağı genişliğinde olan kalas verecek şekilde dizilir. (Şekil 2.5 A) Elde edilen tahtalardan yukarıda açıklandığı gibi (Şekil 2.5 B), kalaslardan aşağıda açıklandığı gibi (Şekil 2.5 C) çıtalar kesilmektedir. Çıtalardan parke taslakları imal edilmektedir [1].
2.3.3.3. Tomruktan kereste ile birlikte bir kısım parkelik mamul elde edilmesi
Bu şekil ekseri hallerde tatbik edilir. Burada parke imali ana gayeyi teşkil etmeyip, kusurlardan dolayı zaruri olarak meydana gelen kısa boyda ve dar, ancak parke imaline elverişli malın değerlendirilmesidir. Ülkemizde Devlet Orman İşletmeleri’ne ait fabrikaların parke imalatı bu esasa dayanmaktadır.
Parke fabrikasyonunda kullanılan makineler; dik katraklar, yatık katraklar, tomruk şerit testereleri, pandüllü boy kesme ve uç alma daire testereleri, basit veya otomatik yan alma daire testereleri ve parke makineleridir.
Parke fabrikasyonunda dik katraklarda, yatık katraklarda veya tomruk şerit testerelerinde tomrukların biçilmesi suretiyle elde edilen tahtalar boylara ayrılmak üzere pandüllü daire testeresine gelir. Pandüllü daire testerelerde çalışan elamanın çok tecrübeli olması gerekmektedir. Böylece, çeşitli parke boyutlarına göre ve tahtalarda mevcut kusurlar göz önünde tutularak, tahtalardan parke boylarının ayrılmasından en uygun şekilde faydalanılabilir. Tahtalarda mevcut kusurların yerlerinden ve uygun şekilde kesilerek ayrılmasıyla uzun veya kısa boylu ham parke elde edilir. Pandüllü daire tezgahının geri tarafındaki kenarlarında testere levhasının sağ ve sol doğru boy ölçüleri taksimatı ham parkelere gerekli boyların verilmesini sağlar. parke imalinde randıman üzerine en ziyade tesir eden pandüllü daire testerelerde tahtalar azami şekilde faydalanma imkanlarına göre ihtimamdır. Bundan sonra ham parke boylarına göre kesilmiş bulunan tahtalar yanları alınmak ve parke genişliğine ayrılmak üzere daire testerelere gelir. Otomatik yan alma ve genişlik ayırma daire testereleri daha yüksek iş verimi sağlarsa da bu testerelerde hataların dikkatle göz önünde tutulması güçleşir. Basit, masalı daire testereler veya şerit testereler aynı işi görebilir. Bu makinelerde verim daha düşük olmakla beraber, tahtalarda mevcut kusurlar daha iyi nazarı dikkate alınır. Daire veya testere tezgahının üstünde, testere levhasının yan tarafında bulunan cetvel ile testere arasındaki mesafenin ayarlanmasında, parkenin genişliğine verilecek kuruma, rende ve zıvanalı paylarının göz önünde bulundurulması çok önemlidir.
Tomruğun ortasından elde edilen göbekli, özü mavi tahtaların ham parkelere ayrılmasında ilk önce bir kenardan başlanarak yan aldıktan sonra, muayyen parke genişliğine göre öze doğru genişlikler kesilir. Nihayet geriye kalan parça için elverişli olmayan öz (göbek) kısmı kalır. Özü ihtiva etmeyen tahtalarda ise, genişliklerin kesilmesine bir kenardan başlanarak diğer kenara doğru ilerlemek suretiyle yapılır. Genişliklerin kesilmesinde meşe ham parkelerinde bilhassa diri oduna, kayın parkelerinde ise kırmızı yürek teşekkül atına dikkat edilmesi gerekmektedir. Bundan başka çürüklük, budak, çatlak, kurt yeniği, lif kıvrıklığı gibi kusurlar daima göz önünde tutulur. Meşe ham parkelerinde diri odun arzu edilmez ve kesilerek çıkarılır. I. sınıf meşe ham parkelerinde yalnız bir köşede 10 mm. genişlik ve 2 mm. derinliğe kadar, II. sınıfta ise yine yalnız bir köşede 10 mm. genişlik ve 5 mm. derinliğe kadar diri odun bulunabilir.
Biçilen ham parkeler boy ve genişliklerine göre ayrı ayrı toplanır. Tahtalardan ham parkelerin biçilmesinde, ağacın özelliklerine göre % 20-25 bir zayiat olmaktadır.
Kısa ham parkeler: 200-650 mm. boyları arasındadır. Boylar arasındaki farklar 50’şer milimetredir.
Uzun boy ham parkeler: 700 mm.den daha fazla boyda olup, boylar arasındaki farklar 50’şer milimetredir. Uzun boy parkelerin bayları en fazla 1800 mm.ye kadar çıkmaktadır.
Genişlikler: 45-110 mm. arasında olup, genişlik kademeleri 5’er mm. olarak artmaktadır. Fakat fazla geniş parkeler bilhassa bugünkü süratli yapı tarzında bina rutubetinden müteessir olarak çarpılma tehlikesi gösterdiğinden, mümkün mertebe 100mm.’den daha geniş parkeler imal edilmemektedir. En fazla talep edilen genişlikler 50-65-70 ve 80 mm.dir. Meşe parkelerde 100 mm. genişlikte istenmektedir.
Ham parkeler hava kurusu halinde muayyen miktarda payları ihtiva etmelidir. Bu paylar boylarda en az 20 mm. (uzun boy parkelerde en az 25-30 mm.) olmalıdır. Genişlikte ise meşede 2-3-4 mm., kayında ise en az 5 mm. bir fazlalık olmalıdır. Uzunluktaki fazlalık, parkenin işlenmesi esnasında tam dik bir köşe kesimini sağlamak ve kuruma esnasında meydana gelen ve derine gitmeyen baş çatlaklarının çıkarılması için zaruridir.
Parkeler işlendiği zaman, normlara göre bulunması lazım gelen genişliği tam sıhhatli bir şekilde içermesi gerekmektedir. Mesela, 50 mm. genişliğe sahip olması gereken bir parke 49 mm. geldiği takdirde, bunu bir aşağı genişliğe yani 45 mm. genişlikte işlenmesi lazım gelir ki buda arada 4 mm. bir işleme zayiatını meydana getirir. Bundan dolayı, ham parke imalatında ölçülerde bırakılan fazlalıklardan kaçma yönünde olmamalıdır. Aksi takdirde parke imalatında güçlükler ve normlara uymayan ölçülerle karşılaşılır.
Taze halde biçildiği zaman ham parkelere karanlıkta da belli bir pay bırakılır. Avrupa’da eskiden hava kurusu kalınlık 27 mm. iken bugün 18 ve 23 mm. olmak üzere iki muhtelif kalınlık kullanılmaktadır. Hava kurusu halde 27 mm. kalınlık için, taze halde biçilen ham parkeye, meşe ham parkelerinde 28,5 mm., kayın ham parkelerinde 29 mm. kalınlık verilir. Böylece kurumanın tesiri dikkat nazarına alınır.
Taze halde biçilen ham parkenin genişliğine ilave edilmesi gerekli paye gelince, bu pay kuruma payı ile imalatta parke makinelerindeki rende payını içine almaktadır. Kuruma payına kaloriferli yerlerde parkenin ihtiva ettiği rutubet esas alınmakta ve parke bu rutubete göre suni surette kurutulmaktadır. Rende payı, parkenin iki yanlarında 2’şer mm. olmak üzere 4 mm. alınır ve her genişlikteki parke için sabit bir rakamdır. Buna mukabil kuruma payı ise, ağaç cinsine ve parke genişliklerine, ham parkelerin biçildiği rutubet durumuna göre değişen bir değerdir. Mesela; meşe ham parkelerine verilecek kuruma payı kayın parkelerine nazaran daha azdır. Kayın, meşeye nazaran daha fazla çalışmaktadır. İlave edilecek kuruma payı, geniş parkelerde dar parkelere nazaran daha fazla olmalıdır.
Taze haldeki tomruklardan biçilen yaş tahtalardan elde edilecek ham parkelere, pratikte genişlikte verilecek kuruma payı, ağaçta yaş halden tam kuru hale geçilince meydana gelen yıllık halkalara teğet yöndeki genel çalışma yüzdesinin takriben 2/3’ü kadardır. Zira parke, ısıtılan yerlerde ve hatta kaloriferli yerlerin içerisinde bir miktar suyu bulundurur ve tamamen kurumamaktadır. Böylece yukarıdaki esaslara göre, genişlikte kuruma payı olarak kayın ham parkelerinde % 8, meşe ham parkelerinde % 5 bir pay ilave edilmektedir.
Avrupa’da kayın ve meşe ham parkelerine verilen kuruma ve rende payları miktarıyla yaş haldeki ham parkelerin payla birlikte genişlikleri aşağıdaki çizelgede 2.2’de gösterilmiştir. Aşağıda verilen bu değerler takribidir. Bazı yetiştirme muhitlerinde bilhassa kayın için mahalli şartlara uygun ve tecrübeye dayanılarak verilmesi icap etmektedir.
Avrupa’da parkeler meşe, kayın ve çamdan imal edilmekte olup, iki taraf lambalı ve asfalt üzerine yapıştırılarak döşenene olmak üzere esas itibarıyla iki çeşittir. Her iki nevi parkenin boyutları ve şekilleri şekil 2.8’de gösterilmiştir.
Sol :Lambalı ve birbirine çıtalarla tespit edilen bir parke,
Sağ : Asfalt üzerine yapıştırılan bir parke resmi.
Orman Genel Müdürlüğünün 1956 yılında yayınladığı standardizasyona göre memleketimizde imal edilen parkelerin hava kurusu halindeki boyutları aşağıdaki şekildedir.
Boylar : 200-250 mm. (50’şer mm. farklarla artıp azalmakta)
Genişlikler : 30-60 mm. (5’er mm. farklarla artıp azalmakta)
Kalınlık : 22 mm.
Kuruma payı 12-28 mm. kalınlıklarda 1 mm., genişliklerde ise 15 mm. genişliğe kadar 0,5 cm. olarak verilmiştir.
Yukarıda çeşitli genişlikte Avrupa ham parkeleri için düzenlenmiş olan cetveli parkelerimiz için hesaplayacak olursak, muhtelif genişlikte ham parkelere, taze halde, biçilme esnasında verilmesi gerekli kuruma payları aşağıdaki çizelgedeki (çizelge 2.3) gibidir. Ancak, Avrupa parkelerinde her iki tarafta lamba bulunmakta ve yan yana bulunan iki parke birbirine bu lambalar içerisine giren bir çıta yardımı ile birleştirilmektedir. Ülkemizde imal edilen parkelerde ise, bir tarafta lamba, diğer tarafta ise 5 mm. genişliğinde bir zıvana bulunmaktadır. Bu bakımdan, taze halde biçilen parke genişliğine kuruma ve işleme paylarından başka zıvana payının da ilave edilmesi gerekmektedir. Çizelge 2.3 de zıvana genişliği de nazarı dikkate alınmıştır.
Kayın ham parkeleri biçilmelerini mütakip buharlama işlemine tabi tutulur ve sonra kurutulur. Meşe ham parkeleri ise, hazırlanmasından sonra işlenmeden evvel çeşitli rutubet derecelerine kadar kurutulur
Resim

Cevapla