Ahşap Kurutma kusurları ve önleme çabaları

Mobilya branşı - bölümü ile alakalı her şeyi bulabilirsiniz..

Moderatör: Alıntı

Cevapla
Kullanıcı avatarı
Alıntı
Mesajlar: 842
Kayıt: 15 Kas 2016, 08:23

Ahşap Kurutma kusurları ve önleme çabaları

Mesaj: # 3409Mesaj Alıntı
26 Mar 2022, 11:44

Kurutma sırasında meydana gelen ağaç malzemenin az veya çok kalitesini ve değerini düşüren çatlaklar, sertleşme hali, hücre çekmesi, biçim değişmesi renk değişmeleri gibi oluşumlara kurutma kusurları adı verilmektedir. Kurutma sırasında biçim değişmesi ile ilgili kusurlar odunun lif doygunluk noktasından rutubet kaybettikçe daralması özelliğine bağlıdır. Rutubet dağılımı dengesiz olan kerestelerde, odun içerisinde daralma miktarındaki farklılık nedeniyle, özellikle teğet yönde geniş olarak biçimsel halinde çarpılmalar görülür. Ayrıca kerestenin ihtiva ettiği doğal kusurlar doğal kurutma kusurlarını oluşturan sebeplerin etkinliğini artırır.
Bu bölümde kurutma sırasında meydana gelen bazı kurutma kusurları oluşum nedenleri ve önleme çareleri ile birlikte açıklanmıştır. En önemli kurutma kusurları; çatlaklar, sertleşme hali, şekil değişmeleri, hücre çökmeleri renk değişmeleri ve reçine sızmasıdır
Çatlaklar
Enine kesit (uç) çatlaklar
Kerestenin enine kesitlerinin diğer kısımlarında daha çabuk kuruması nedeniyle, özellikle doğal kurutmada meydana gelir (Kantay, 1993).
Kurutma sırasında çatlaklar bazen kereste uçlarında oluşur. Bunun anlamı uç kısımlarda şiddetli bir buharlaşma olduğudur. Rutubet akışı lifler yönünde teğet ve radyal yönlere göre çok daha kolay olduğundan buharlaşma miktarı uç kesitlerde en fazladır. Bu nedenle hızlı buharlaşmaya uygun kurutma şartlarında uç çatlakların oluşması kaçınılmaz bir durumdur (Örs, 1986, s. 48).
Enine kesitleri kapatmak suretiyle bu çatlaklar önlenebilir. Örneğin çok değerli kerestenin uçları parafine veya polietilenglikole batırılabilir
Yüzey Çatlakları
Yüzey çatlakları doğal kurutmada direkt gelen güneş ışınlarının ve kuru havanın etkisi ile hızlı kuruma sonucu, keza teknik kurutmada yüksek sıcaklık ve düşük bağıl nem gibi şiddetli kurutma şartları altında kurutmanın ilk safhalarında meydana gelmektedir. Yukarıdaki dış sertleşme konusunda açıklandığı gibi kerestenin dış tabakalarında meydana gelen liflere dik yöndeki çekme gerilmeleri odunun liflere dik yöndeki çekme direncini aştığı takdirde yüzey çatlakları ortaya çıkmaktadır (Kantay, 1993, s.114).
Şiddetli buharlaşma halinde ise daralma miktarı da fazla olacağından tabakalarında çatlamalar görülür. Böylece oluşan yüzey çatlakları en çok 1 mm, ve daha az derinlikte olduğundan rendeleme ile giderilebilmekte ve önemli bir kusur sayılmaktadır. Doğal kurutma sırasında daha önemli kusurların bir işareti sayılmalıdır. Yüzey çatlakları, yüzey tabakalarda oluşan çekme gerilmelerinin, bu kısımlarda odunun liflere dik yöndeki çekme direncini aştığını gösterir (Örs, 1986, s. 49).
Doğal kurutmada bu çatlakları önlemek için istifler tekniğine uygun şekilde yapılmalıdır. Yapılan istifler örtülmeli ve güneşten korunmalıdır. Fırında kurutmada sıcaklığı düşürmek veya buhar püskürtmek suretiyle bağıl nem yükseltilmelidir.
İç çatlaklar
İç çatlaklar sertleşmenin bir sonucudur. Kurutmanın ileri safhalarında kerestenin iç kısımlarında hasıl olan liflere dik yöndeki çekme gerilmeleri, odunun liflere dik yöndeki direncini aştığı takdirde iç tabakaları oluşturmaktadır. Bu çatlaklar bazen çok sayıda boşluklar teşkil ederek bal peteği görünümünü andırırlar. Bu nedenle bu tür çatlaklar için petekleşme deyimi kullanılır. Odunun liflere dik yöndeki çekme direnci sıcaklık ile azaldığı için çatlak oluşumunda sıcaklık büyük rol oynamaktadır.
İç çatlakları şiddetli sertleşmenin bir sonucu olduğu için, sertleşmenin daha ilk belirtileri görüldüğü zaman bunların oluşumuna mani olunmalıdır. Meydana gelmiş olan iç çatlaklar bertaraf edilmektedir. İç çatlakları içeren ağaç malzemenin kullanım imkanı çok sınırlıdır. Yukarıda belirtildiği gibi kurutmanın ileri safhalarında oluşan iç çatlaklar dışarıdan bakıldığı zaman görülmemekte ve ancak kereste liflere dik yönde kesildiği zaman kesitler üzerinde görülmektedir (Kantay, 1993, s. 114).
Sertleşme Hali (Kabuklaşma)
Sertleşme hali kerestenin uygun olmayan kuruma şartlarında kurutulması sonucu meydana gelen bir kusurdur. Bu durumda keresteler kuvvetli iç gerilmelerin etkisindedir. Kuruma başlangıcında odunun yüzey kısımları lif doygunluğu noktası altında daralmaya başladığı halde iç kısımlar henüz lif doygunluk noktası üstünde olduğundan daralan yüzey tabakalarında çekme gerilmeleri oluştuğu gibi, yüzeyde büzülme ile oluşan bu gerilmeler iç kısımlarda basınç gerilmelerine sebep olur (Örs, 1986, s. 51).
Dış tabakaların sertleşmesi, yüksek başlangıç rutubeti ihtiva eden ve doğrudan gelen güneş ışınlarına maruz kalan kerestenin sıcak yaz aylarında doğal olarak kurutulması esnasında da meydana gelebilmektedir.
Yüzeylerin şiddetli çekme gerilmeleri oluşmuş ve sertleşmiş ağaç malzeme kurutulmaya devam edilecek olursa, çok uzun bir süre sonra iç tabakaların rutubeti de lif doygunluğu rutubet derecesinin altına inmekte ve daralmaya çalışmaktadır. Böylece, dış tabakalardaki çekme gerilmeleri tedricen azalmakta ve nihayet denkleşerek odun gerilmelerinden arı bir duruma ulaşmaktadır. Bu durumda kurutmaya devam edilirse kereste de iç ve dış kısımların birlikte daralması beklenmektedir. Ancak, daha evvel açıklandığı gibi sertleşen ve işlenmesi güç bir duruma gelen dış tabakaların daralması artık bundan sonra serbest ve normal olmamaktadır. Dış tabakalar iç tabakalarda meydana gelen müteakip normal daralmalara uyum göstermemektedir. Böylece, iç tabakalar dış tabakalar üzerine kuvvetli çekme etkisi yapmakta ve buna bağlı olarak da dış tabakalar basınç etkisi altına girmektedir. Bu haldeki bir ağaç malzemede başlangıçta görülen halin tersine bir durum, yani yüzeylerde basınç, iç kısımlarda çekme gerilmeleri ortaya çıkmaktadır. Bu hale ulaşan kerestenin daha evvel sertleşmiş ve işlenmesi güç bir durum almış dış tabakalardan başka, iç kısımlarında da sertleşme meydana gelmekte ve kereste bütünüyle sert ve işlenmesi güç bir durum almaktadır. İşte kerestenin bu hali hakiki sertleşme olarak ifade edilmektedir.
Sertleşme halinde kerestenin uygun olmayan şartları altında kurutulmasında meydana gelen önemli bir kusur olup, sonradan bertaraf edilmesi güçtür. Bu halde bulunan ağaç malzeme kuvvetli kurutma gerilmeleri ihtiva etmektedir. İşlenme ve kullanma esnasında çatlamakta veya şeklini değiştirmektedir. Bu bakımdan kurutmanın başlangıcında daha ilk belirtileri görüldüğü zaman havanın bağıl nemini yükseltici tedbirler alınmalıdır. Sertleşmenin ilk belirtileri yüzey çatlaklarıdır.
Kabuklaşmanın ilk belirtileri görüldüğü zaman tedbir alınmazsa yüzey çatlakları hemen kapatmaktadır. Bu çatlakların kapanması iç kısımlarda çekme gerilmelerinin oluşmasına bir işarettir. Kabuklaşmanın bu ilk safhası kısa sürmektedir. Bu nedenle yüzey çatlaklarının kapanması kontrolden kaçabilmektedir. Kapanmış yüzey çatlaklarının muayenesi pratik olarak şu şekilde yapılır. Herhangi bir kerestenin enine kesitlerine yeterli uzaklıkta kısımlarında tahta genişliği kadar boyda ve 25-30 mm genişlikte bir örnek alınır. Bu örneğin dış kısımlarından keskin bir bıçak yardımı ile yaklaşık 3 mm kalınlıkta bir tabaka kesilmeye çalışılır. Bu kesme esnasında veya kesildikten sonra dış tabakalarda parçalanma olursa, kerestede kapanmış yüzey çatlakları mevcuttur.
Şekil Değişmeleri
Kurutma esnasında kuruma sonucu ağaç malzemenin muhtelif düzlemlerinde vuku bulan farlılaşmalardır. Çarpılma adı altında toplanan şekil değişmeleri oluklaşma, eğilme, kılıcına eğilme ve burulma şeklinde isimlendirilir. Ayrıca, özellikle kare kesitli ve enine kesitte yıllık halkaları kenarları ile 45 derecelik açı teşkil eden ağaç malzemede görülen şekil değişmesi vardır ki buna mavileşme denmektedir (Şekil17)

Şekil 17 Kurutma Esnasında Meydana Gelen Şekil Değişmeleri
Ağaç malzemenin kuruması esnasında meydana gelen bu şekil değişmelerinin bir çok sebebi vardır. bunlar, odunun doğal özellikleri, kuruma esnasında hüküm süren iklim şartları ve istiflemede yapılan hatalardır. Odun anotomik bakımdan üç değişik yönde farklı miktarda çalışmaktadır. Aynı kereste içerisinde özgül ağırlık, rutubet, dokusal yapı, asli ve tali bileşikler bakımından farklılıklar vardır. bu bakımdan şekil değişmeleri belli bir ölçüye kadar odunun doğal özelliklerinin sonucu olarak normal kabul edilebilmektedir.
Kerestenin şeklini değiştirme biçimi ve miktarı üzerine olan faktörler şunlardır:
1. Kerestenin boyutları
2. Doğal kusurlar ve imalar hataları
3. Kerestenin biçme şekli
4. Kerestenin gövdeden alındığı yer
5. İstifleme hataları
6. Fırın yapım hataları ve uygulama hataları
Hücre Çökmeleri (Kollaps)
Kollaps odunun düzensiz ve aşırı daralmasından ibaret bir kurutma kusuru olup, kereste uçları orta kısımlarında daha kalın ve odun yüzeyi ondüleli bir durumdadır. Kollaps şiddetli ise odunda dışarı görülmeyen iç çatlakları da oluşur. Kollaps oluşumu 50 mm den daha ince olan kerestelerle, kaplama levhalarında da bazen görülmekle birlikte özellikle kalın kerestelerin kurutulmasında sırasında meydana gelmektedir. Meşe, ceviz, kayın, okaliptus ve bazı kavak odunları kollaps oluşumuna elverişli yapıdadır.
Hücre çekmeleri olarak bilinen kollaps çok rutubetli odunların kurutulması sırasında meydana gelmektedir. Buna göre odun lif doygunluk noktası üstünde eken oluştuğundan daralma ile ilişkili değildir (Örs, 1986, s.54).
Literatürde, hücre çökmelerinin oluşumu üzerine çeşitli faktörlerin olumlu ve olumsuz yönde etkisi bulunduğu belirtilmektedir. Bunlar sıcaklık, rutubet, malzeme boyutları, kurutma süresi, ağaç türü ve ağaç türünün anatomik özellikleridir. Kurutma esansında ağaç malzemenin sıcaklık derecesinin artması ile kollaps tehlikesi ve derecesi önemli ölçüde artmaktadır. Çünkü yüksek sıcaklıkta hücre çeperinin direnci önemli derecede azalmaktadır. Diğer taraftan kollaps ağaç malzeme öz odunda diri oduna nazaran daha çok meydana gelmektedir.
Hücre çökmelerine karşı hassa olan ağaç türlerinde, yüksek rutubetteki ağaç malzemenin evvela bir ön kurutmaya tabi tutulması ve böylece rutubeti lif doygunluğu rutubet derecesinin altına düşürüldükten sonra teknik kurutmaya geilmesi uygundur. Kollaps tehlikesi olan ağaç türleri şunlardır; sekoye öz donu, Karaceviz okaliptus türleri, Kavuk, Ihlamur, Thuja plicata, Tsuga heterophylla, Meşe türleri (Kantay, 1993, s.117-118). Kollapsın onarılması.-Kollaps oluşan odnların boyutların normalden bir hayli küçük ve yüzeyleri ondüleli bir durumdadır. İç çatlakları da oluşmuş ise odun artık kullanılamaz. Ancak iç çatlakları oluşmamışsa kollaps kısmen onarılabilmektedir. Bunun için kollaps oluşan odunlarda yüksek sıcaklıkta 70-1000 buhar püskürtülerek ağaç türü kalınlık kollapsın derecesi ve uygulanan sıcaklığa göre 4-12 saat süre ile bekletilir. Böylece hücre çeperi yeniden rutubet alarak şişer ve oduna bir miktar elastiklik kazandırarak eski şeklini alması sağlanır. Kallapın onarılması sırasında odun yeniden bir miktar rutubet alacağından yeniden kurutulması gerekir.
Renk Değişmeleri
Kurutma ve buharlama esnasında ağaç malzemede meydana gelen ren değişmeleri, odunun esas bileşiklerindeki kimyasal değişmelerin bir sonucudur. 1000C in altındaki sıcaklıklarda kurutmada havanın sıcaklığı ve rutubeti renk değişmeleri üzerinde esas rolü oynamaktadır. Ancak sıcaklık faktörü rutubet faktöründen daha etkili bulunmaktadır. Belirgin renk değişmeleri yapraklı ağaç odunlarında 600C de, iğne yapraklı ağaç odunlarda ise 900C da başlamakta ve sıcaklığın artması ile renklenmenin şiddeti bir doğru halinde artış göstermektedir.
Odunun doygun ve yeknesak bir renk tonu ile meydana gelen renk değişmeleri veya yüzeysel olarak husule gelmiş renk değişmeleri kusur olarak telakki edilmektedir. Buna karşı şeritler veya lekeler halinde bulunan renk değişmeleri özellikle derine giden renk değişmeleri estetik bir doğru halinde artış göstermektedir. Bunlar, ağaç malzemede yüzeylerine birikmiş bulunan suların oradan buharlaşması esnasında odundaki renkli maddelerin çözünmesi suretiyle meydana gelmektedir. Tanen miktarı bakımından zengin olan ağaç türlerinde bu şekilde renk değişmeleri fazla miktarda görülür.
Teknik kurutma arzu edilmeyen renk değişmelerine engel olmak için bazı tedbirler alınabilir. Bunlar; ağaç malzeme rutubeti, lif doygunluğu, rutubet derecesine ulaşıncaya kadar düşük sıcaklık ve yüksek olmayan bağıl nem uygulamak, kerestenin yüzeylerini yonga, talaş, kabuk gibi artıklardan temizlemek, demir gibi metal kısımlarla temas ettirmemek ve temiz istif latası kullanmak.
Reçine Sızması
Reçine miktarı bakımından zengin ağaç türleri, örneğin çam, ladin odunlarının teknik olarak kurutulmasında yüksek sıcaklık uygulaması ile reçine ağaç malzemenin yüzeyine çıkmaktadır. Böylece, ağaç malzemenin yüzeyi yağlı bir görünüş arz etmekte ve bu ince yağ tabakası yüksek sıcaklıklarda yanarak koyulaştığı için ağaç malzeme kahverengi bir renk almaktadır. Bazı hallerde yüzeye çıkan reçine tabakası reçinenin uçucu kısımlarının ayrılması ile sertleşmekte ve ağaç malzemeyi işlenmesi güç bir hale getirmektedir.
Reçine sızması çoğunlukla bir kurutma konusu olarak görülmektedir. Ancak ağaç malzeme yüzeyinde ince sert bir tabaka halinde bulunacak olursa rendeleme, yüzey işlemleri ve tutkallamada sakınca yaratmaktadır. Bu nedenle reçine sızması istenmeyen hallerde kurutma esnasında uygulanan sıcaklığın düşük tutulması uygundur (Kantay, 1993, s.118-119).
Resim

Cevapla