Koltuk Tasarımında Ölçü ve Norm

Mobilya branşı - bölümü ile alakalı her şeyi bulabilirsiniz..

Moderatör: Alıntı

Cevapla
Kullanıcı avatarı
Alıntı
Mesajlar: 842
Kayıt: 15 Kas 2016, 08:23

Koltuk Tasarımında Ölçü ve Norm

Mesaj: # 3436Mesaj Alıntı
26 Mar 2022, 21:31

Rahatlık ve huzur içerisinde kullanmamız gereken mobilyalarda, gözetilmesi gereken hususların en önemlilerden birisi “ölçü” durumudur. Mesela dar bir koltuğa oturmak insana sıkıntı verir.
Koltuğu gerektiği biçimde kullanma durumu (ki bu rahatlık ile, ifade edilebilir) birinci olarak ölçü oranı, ikinci olarak ta döşeme yapısına bağlıdır [7].
Şekil 2.31. Altın bölüme göre ölçü resimleri.
Ölçü, konstrüksiyon ve döşeme bakımından kullanışlı olmayan bir oturma, dinlenme koltuklarında; insanı sadece rahatsız etmekle kalmaz, aynı zaman da işkence ve huzursuzluk kaynağı olur.
Döşeme mobilyalarına ait ölçü ve norm değerleri, normal yetişkin bir insanın vücut yapısı, dolayısıyla ölçülerinin uyduğu “Altın Bölüme” e göre ortaya çıkarılmıştır
Ölçü ve normların tespiti için; normal, yetişkin bir insanın (erkek) tabanından tepe noktasına kadar olan boy ölçüsü (Şekil 2.31-a-b)’de belirtildiği gibi 20 eşit parçaya bölünür
2.8.1. Ölçü ile norm
Normal olarak bir insan boyu 1.70 metre kabul edilerek, her bölüm için 170 ¸ 20 = 8.5 santimetre bulunur. Buna göre, gerekli ölçü ve norm durumlarını ele alırsak:
Şekil 2.32. Oturma ölçüleri resmi [9].
2.8.1.1. Oturma yüksekliği

Mobilyada oturma durumu için, tabandan diz bükümüne kadar olan mesafe, oturma yüksekliği olup beş bölümden ibarettir. Buna göre : 5x 8.5= 42,5 cm. ortalama olarak 42 cm. bulunur (Şekil 2.32). Bulunan bu ölçü, mobilyanın oturma (font) kısmının ön yüksekliğidir.
Oturmada rahatlık sağlayıcı bir unsur olarak-iskelet ve döşeme durumu ile mobilyanın cinsine göre-oturma kısmının arka tarafındaki yüksekliği; öne nazaran 0 – 6 cm. kadar az olmalıdır. Yani, arka kısmın font yüksekliği 42 – 6 = 36 cm. olabilir.
2.8.1.2. Oturma derinliği
Diz bükümünden kalçaya kadar olan mesafe altı bölüm olup, oturma derinliğini verir. Bunun için: 6x8.5 = 51 cm. bulunur.
Buna göre, oturma mobilyalarında, oturma durumu için, yükseklik ve derinliğin beraberce toplam olarak 5 + 6 = 11 bölüm ettiği görülür. Bu ise: 11 x 8.5 = 93.5 cm. ve ortalama olarak 93 santimetre eder.
Oturma ve rahatlık için, üzerinde durulması gereken en önemli ölçü budur. Değişik mobilya tip ve formlarına göre; oturma yüksekliği ile derinliğine ait ölçülerin toplamı 11 bölüm = 93 cm. sabit kalmak şartıyla-ters orantılı olarak azalıp çoğalabilir.
Örnek olarak; yüksekliği 40 santimetre olan bir koltuğun derinlik ölçüsü 93 - 40 = 53 cm. olmalıdır.
2.8.1.3. Arkalık yüksekliği
Oturma mobilyalarında arkalık yüksekliği- mobilyanın, cins ve özelliğine göre-başlıca üç kademede ayarlanmaktadır
1- Normal olarak, arkalık kısımlarının yüksekliği için, kalçadan omuz hizasına kadar olan beş bölüm alınır ve 5 x 8.5 = 42.5 cm. bulunur. Yalnız bu ölçü, oturma yerinin arka kısmındaki yüksekliğin üzerine eklenmelidir. Şayet font’un arka tarafındaki yükseklik öne nazaran düşükse örneğin 36 cm. ise, arkalık için: 36 + 42.5 = 78.5 cm. yuvarlak olarak 80 cm. bulunur.
2- Arkalık kısmı, oturulduğu zaman enseye kadar gelecek şekilde, yüksek istenirse; 7 bölüm hesaplanır. buna göre 7 x 8.5 = 59.5 + 36 = 95.5 cm. ve ortalama olarak 95 cm. bulunur.
3- Şayet arkalık, insanın yanak kısmını kavraması yani başın tamamen arkaya dayanması durumuna göre istenirse (ki bu tip koltuklar ağır istirahat koltukları olup, bunlara meslek dilinde “Berjer koltuk” adı verilir) 8 bölüm alınmalıdır. Buna göre 8x8.5 = 68 + 36 = 104 cm. ve ortalama olarak ta 105 cm. bulunur (Şekil 2.33).
Şekil 2.33. Arkalık yüksekliğine ait resim.
Bazı şekillerde bu yükseklik dokuz bölüm olarak alınabilir. Bu duruma göre arkalık yüksekliği olarak: 9 x 8.5 = 76.5 + 36 = 112.5 cm. Döşeme font kısmı, yumuşakça veyahut fazla elastiki olursa, o zaman bu ölçüler oturma esnasında kendiliğinden fazlalaşacağından, bu gibi durumlarda; arkalık yüksekliğinden 5-8 cm. kadar düşülmesi gerekir [9].
2.8.1.4. Kolçak yüksekliği
Kol yüksekliğinin de diğer ölçüler gibi hesaplanması gerekir. Tabandan diz bükümüne kadar beş bölüm, dirsekten kalçaya kadar 2,5 bölümdür. Böylece, oturma yüksekliği ile kol yüksekliği arasında 1/2 oranının mevcut olduğu ortaya çıkar: 2,5 bölüm: 5 bölüm: = 1/2. Mesela: 42 cm’lik oturma yüksekliği için, rahat bir kol dayanma yüksekliği; 42 + 21 = 63 cm. olmalıdır.
Font döşemesinin, fazlaca elastiki olduğu durumlarda bu yükseklik 5-8 cm. azaltılabilir.
2.8.1.5. Oturma genişliği
Oturma genişliği için de normal olarak esas alınan yirmi bölümden faydalanılır.
Normal durumda, yetişkin bir insanda; yanlamasına biçimde kolların açılarak uzatılması ile elde edilen genişlik ölçüsünün, boy ölçüsüne eşit olduğu görülür. Buna göre, vücut boyu çap olmak üzere daire içerisine alınan bir insanda, normal olarak, vücudun taban, tepe ve iki elin parmak uçları bu daire çemberi üzerinde bulunur. Bu dairenin merkez noktası, yanlamasına dönmüş vücut üzerinde aşağıya doğru sarkıtılmış olan kolun bilek mafsalına rastlar (Şekil 2.34 ve 2.35).
Boyda olduğu gibi, genişliği de 20 eşit parçaya bölecek olursak; vücut genişliği için altı bölüm bulunur [5].
Şekil 2.34 Kol ile boyun ilişkisi. Şekil 2.35 Oturma genişliği.
Buna göre, oturma genişliği için: 6 x 8.5 = 51 cm. hesaplanması gerekir (Şekil 2.31.c ve 2.35). bu ölçüye, ayrıca 2-3 cm. kadar elbise kalınlık payları ekleyecek olursak; esas oturma genişliği için 53- 54 cm. alınması en doğrusudur [9].
Bütün tespit etmiş olduğumuz ölçüler gayet tabiidir ki mobilyanın iç ölçüleridir. Bunlara ayrıca kol, arka döşeme kalınlıkları gibi ölçüler eklenmek suretiyle tam derinlik ve genişlik ölçüleri ortaya çıkacaktır[9].
2.8.1.6. Arkalığın yatıklığı
Genel olarak bütün oturma mobilyalarında gerekli rahatlığın sağlanması bakımından, arkalık kısımları geriye doğru yatık biçimde yapılır. Arkalık kısmının bu yatıklığı; mobilyanın cinsine, kullanma amacına ve biçimine uygun olarak ayarlanmalıdır. Bunun için; alçak arkalıklı koltuklarda, esas yüksekliğin %10’u civarında bir geniş açı meydana getirir (Şekil 2.36) [9].
Şekil 2.36 Arkalık açısı resmi.
Yüksek arkalıklı dinlenme koltuklarında bu yatıklık %15-20 olarak alınmalıdır. Çeşitli oturma mobilyalarına ait arkalık yatıklık durumları (Şekil 2.37-a, b, c, d)’de gösterilmiştir.

Altın bölüme uygun olarak, normal bir insan vücut ve boyuna göre, elde edilen yukarıdaki ölçü normlarından faydalanarak-oturma elemanını kullanacak kimsenin boy durumuna göre-özel, şahsa bağlı kullanışlı, koltuk ölçüleri tespit edilebilir.
Örnek olarak 175 cm boyundaki bir kimse için uygun oturma mobilyası ölçülerini bulalım.
Burada, bir bölüm için yaklaşık olarak 9 cm. bulunur.
Şekil 3.37. Çeşitli oturma gruplarında arkalık yatıklığı ilişkisi.
175 ¸ 20 = 8,75 cm. Buna göre:

Oturma yüksekliği : 5 x 8,75 = 44 cm.
Oturma derinliği : 6 x 8,75 = 53 cm.
Oturma yüksekliği oturma derinliği: 11 x 8,75 = 96 cm.
Oturma genişliği : 6 x 8,75 + 2 cm. elbise payı = 54cm.
Arkalık yüksekliği : 5 x 8,75 + 39 = 83 cm.
Kolçak yüksekliği : 44 + 22.5 – 5 = 61 cm. bulunur.

2.8.2. Tasarım ilkeleri ve tasarım elemanları
Tasarımcının düşünce ve görüşlerini ifade etmek ve sunmak amacıyla kullandığı bütün öğeler olarak tanımlanan “Tasarım Elemanları” ise mobilya tasarımı çerçevesinde 4 başlık altında toplanmaktadır [9].
2.8.2.1. Biçim (Form)
Bir mekanın, bir koltuğun şekli veya bir bütün olarak tanımlanabilen biçim, çok çeşitli şekillerde karşımıza çıkmaktadır. Biçim ve fonksiyonellik arasında sıkı bir ilişki vardır. Fonksiyonellik kadar estetiklik, ekonomiklik ve orijinallikle ilgili isteklerimizin de karşılanması gerekmektedir [9].
2.8.2.2. Ölçek, oran ve ritm
Tasarım elemanı olarak ölçek ile insan ölçüsü ve koltuk elemanları arasındaki ilişki anlaşılmaktadır. Koltukların her şeyden önce onları kullanan insan ölçüleriyle orantılı, aynı zamanda kendi içinde ölçülü ve çevre elemanları ile uyumlu olması gerekmektedir
2.8.2.3. Renk
Görselliği en fazla etkileyen bir tasarım elemanı olarak renk; koltuğun amacını ve mevcut ışık ilişkilerini çok çeşitli şekillerde düzenleme olanağı vermektedir. Örneğin, misafir odasında bulunan koltuğun mobilyanın rengine uyum sağlaması [9].
2.8.2.4. Doku
Yüzeylerin karakterlerini belirleyen bir tasarım elemanı olan doku, genellikle iki gruba ayrılmaktadır. Bunlar dokunularak hissedilen yumuşak, sert veya düzgün kaba yüzeyler ile görsel olarak hissedilebilen yüzeylerdir
Resim

Cevapla